Υπάρχει κάτι στραβό με τα πνευματικά δικαιώματα

Share μοιράστε

Η πατρότητα ενός έργου, μιας πνευματικής δημιουργίας δεν μεταβιβάζεται. Ένα τραγούδι, ένα βιβλίο, ένας πίνακας ζωγραφικής θα είναι για πάντα δημιούργημα του δημιουργού τους. Πχ. ένα τραγούδι των Rolling Stones πότε δεν πρόκειται να γίνει τραγούδι των Beatles (και το ανάποδο φυσικά). Αιωνίως αυτό θα “ανήκει” στους Rolling Stones που το δημιούργησαν, όσος χρόνος και να περάσει.

Τα πνευματικά δικαιώματα απορρέουν άμεσα από αυτήν την πατρότητα, αλλά δεν έχουν να κάνουμε με αυτήν την ίδια την πατρότητα, έχουν να κάνουν με την “εκμετάλλευση” του έργου, κυρίως την εμπορική, και με την αναπαραγωγή του (πχ. για ένα τραγούδι τα αντίγραφα του είναι η αναπαραγωγή του σε δίσκους μουσικής, σε mp3 και σε ότι άλλο μέσο βρεθεί στο μέλλον). Οπότε τα πνευματικά δικαιώματα έχουν να κάνουν με το ποιος έχει το δικαίωμα, την άδεια να αναπαράγει ένα έργο με κάποιον τρόπο, είτε για εμπορικούς σκοπούς (για να βγάλει κέρδος από την πώληση των αντιγράφων του) είτε και όχι.
Τα περισσότερα έργα μπορούν να αναπαραχθούν και να είναι ίδια με το αρχικό. Όπως για παράδειγμα μια μαγνητοφώνηση ενός τραγουδιού, το αρχικό χειρόγραφο ή δακτυλογραφημένο κείμενο ενός βιβλίου. Στους πίνακες ζωγραφικής μάλιστα μπορεί να πουληθεί και το ίδιο το έργο. Πάντα όμως η πατρότητα παραμένει ως έχει και τις περισσότερες φορές αυτή είναι που δίνει και μεγαλύτερη αξία στο ίδιο το έργο.

Τα πνευματικά δικαιώματα απορρέουν άμεσα από το έργο. Με την εμφάνιση του έργου στο κοινό και αφού ικανοποιούνται δυο βασικές προϋποθέσεις, άμεσα ισχύουν και τα πνευματικά δικαιώματα που ως πρώτος δικαιούχος τους λογίζεται ο δημιουργός του έργου. Οι δύο βασικές προϋποθέσεις είναι ότι, το έργο πρέπει να είναι πρότυπο και αυθεντικό (όχι παράγωγο από κάποιο άλλο αυθεντικό έργο ή παραλλαγή κάποιου αυθεντικού έργου) και ότι δεν αμφισβητείται η πατρότητα του, δηλαδή το ποιος είναι ο δημιουργός του. Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις που έργα έχουν μείνει στο ράφι επειδή δεν έχουν καταλήξει οι διαμάχες για την αυθεντικότητα ή/και για την πατρότητα τους.

Τα πνευματικά δικαιώματα, που κανονικά θα έπρεπε να τα λέμε “άδειες αναπαραγωγής/χρήσης”, πωλούνται και μεταβιβάζονται ως ένα κανονικό προϊόν, ακόμη-ακόμη και κληρονομούνται. Υπάρχουν χιλιάδες περιπτώσεις όπου ο δημιουργός έχει μεταβιβάσει τα πνευματικά δικαιώματα σε κάποιον άλλον, για την ακρίβεια υπάρχουν ελάχιστα έργα που τα πνευματικά τους δικαιώματα παραμένουν στους δημιουργούς των έργων. Και εδώ έχουμε το πρώτο περίεργο, ο δημιουργός του έργου από την στιγμή που έχει μεταβιβάσει τα πνευματικά δικαιώματα του έργου του, δεν μπορεί να παράγει αντίγραφα του και είτε για να τα πουλήσει, είτε ακόμα για να τα χαρίσει.

Τα πνευματικά δικαιώματα έχουν μια ορισμένη “διάρκεια ζωής”, όπως λέμε. Η οποία είναι συνήθως όση είναι είναι η διάρκεια ζωής του καλλιτέχνη συν 20, 50, 70 ή ακόμα και 100 χρόνια μετά τον θάνατό του (ειδικά αυτό το “συν” όσο πάει και μεγαλώνει σε χρόνια με μια κλίμακα δεκαετιών κάθε φορά, με την αλλαγή του στις διάφορες νομοθεσίες). Ακόμα και έτσι, με την μεγάλη διάρκεια ζωής των πνευματικών δικαιωμάτων, κάποια στιγμή με την πάροδο του χρόνου τα πνευματικά δικαιώματα λήγουν, παύουν να ισχύουν. Μόλις αυτό συμβεί, τα έργα με τα ληγμένα πνευματικά δικαιώματα γίνονται αυτό που ονομάζετε Public Domain (Κοινό Κτήμα). Και πλέον όποιος θέλει μπορεί να τα χρησιμοποιήσει όπως θέλει, για όποιον σκοπό θέλει, ελεύθερα (ή έτσι θα έπρεπε να γίνεται).

Από την διαδικασία, της εφαρμογής των πνευματικών δικαιωμάτων, παρουσιάζονται διάφορα προβλήματα, όπως:

  • Κάποιοι αγοράζουν/αποκτούν τα πνευματικά δικαιώματα ενός έργου και αντί να τα “εκμεταλλευτούν” τα στοιβάζουν σε ένα κλειδωμένο αρχείο και τα κρατούν σε αχρηστία. Δηλαδή, αφού έχουν την αποκλειστικότητα, το μονοπώλιο στην αναπαραγωγή των έργων (χωρίς όμως να κάνουν αποκλειστική αναπαραγωγή και πώληση), κανείς άλλος δεν μπορεί να αποκτήσει (έστω και νόμιμα) κάποιο αντίγραφό τους και φυσικά το έργο αυτό “χάνεται” από την διάθεσή του στο κοινό. Καταντά (γιατί κατάντια είναι), να είναι ένα αχρησιμοποίητο (και άρα σε αχρηστία) κομμάτι του ανθρώπινου πολιτισμού. Αν τώρα οποιοσδήποτε καταφέρει να βρει ή να φτιάξει ένα αντίγραφο από αυτό το έργο και διαθέσει τα αντίγραφά του στο κοινό (είτε τα πουλήσει, είτε τα χαρίσει), οι ιδιοκτήτες των πνευματικών δικαιωμάτων του έργου μπορούν να απαιτήσουν αποζημίωση για “παράβαση των πνευματικών τους δικαιωμάτων”, δηλαδή για “ζημιά” που υπέστησαν από την παράνομη αναπαραγωγή/χρήση του έργου, άσχετα αν οι ίδιοι κρατούν το έργο σε αχρηστία και κλειδωμένο σε κάποιο σκονισμένο ντουλάπι.
  • Πολλές φορές είναι δύσκολο να βρεις ποιος έχει τα πνευματικά δικαιώματα ενός έργου, έτσι ώστε να ζητήσεις άδεια για την αναπαραγωγή του ή ακόμα και για την χρήση του. Και όσο δεν μπορείς να βρεις ποιος είναι ο έχων τα πνευματικά δικαιώματα ενός έργου, δεν μπορείς φυσικά να το αναπαράγεις γιατί αν αυτός εμφανισθεί, οποιαδήποτε στιγμή μπορεί να ζητήσει αποζημίωση για την “παράνομη” χρήση του έργου.
  • Δεν ξέρουμε πότε λήγει η διάρκεια των πνευματικών δικαιωμάτων για πάρα πολλά έργα. Ο λόγος είναι ότι από την μια, αυτή η διάρκεια συνεχώς αλλάζει (μεγαλώνει) και από την άλλη δεν υπάρχει κάπου μια πλήρης βάση δεδομένων που να περιέχει αυτήν την πληροφορία (έναρξη της ισχύος και άρα με υπολογισμό να βρεθεί η λήξη). Κανονικά με την λήξη των πνευματικών δικαιωμάτων θα έπρεπε να υπάρχει μια διαδικασία (αυτεπάγγελτη) όπου το έργο θα καταχωρούνταν σε μια βάση δεδομένων με την ένδειξη Public Domain. Έτσι θα γνωρίζαμε ποια έργα είναι πλέον Public Domain και θα μπορούσαμε να τα χρησιμοποιήσουμε χωρίς τον φόβο να διαπράξουμε κάποια “παρανομία”.
  • Απότοκο από τα δυο προηγούμενα προβλήματα, είναι και τα λεγόμενα “Ορφανά έργα” (Orphan works). Ως ορφανά έργα θεωρούνται όλα εκείνα τα έργα που είναι αδύνατο να βρεθεί ο ιδιοκτήτης των πνευματικών τους δικαιωμάτων και έτσι από την μια δεν υπάρχει κάποιος για να ζητηθεί άδεια αναπαραγωγής και χρήσης και από την άλλη δεν μπορεί να καθοριστεί αν έχουν λήξει ή όχι τα πνευματικά τους δικαιώματα. Μεγάλο κομμάτι του παγκόσμιου ανθρώπινου πολιτισμού βρίσκεται αυτή την στιγμή σε μια τέτοια κατάσταση “ορφάνιας”. Ο αριθμός των ορφανών έργων συνεχώς αυξάνεται. Μετά από μερικές δεκαετίες θα φτάσουμε στο σημείο όπου τα ορφανά έργα θα είναι πολύ περισσότερα από τα νέα έργα που θα δημιουργούνται (αν δεν είναι ήδη).

 

Ειδικά για τα “ορφανά έργα”, γίνονται προσπάθειες σε παγκόσμιο και σε διεθνές επίπεδο να βρεθεί μια λύση. Μια λύση που θα αποτρέψει την περίπτωση να μείνει/γίνει ορφανός ο ίδιος μας ο πολιτισμός και η κουλτούρα μας.


Όλοι αναγνωρίζουν ότι είναι ένα “πρόβλημα” και όλοι αντιλαμβάνονται ότι θα πρέπει να λυθεί άμεσα:

 

 

Όλοι εκτός από αυτούς που “δεν θέλουν να αλλάξει το κατεστημένο”, μη τυχόν και γίνει η ανατροπή και χάσουν τα πολύτιμα “πνευματικά τους δικαιώματα” και τα μονοπώλια στο πολιτισμό που αυτά τα δικαιώματα τους εξασφαλίζουν.
Αυτή η ανατροπή όμως είναι αναπόφευκτη. Η ψηφιακή επανάσταση και το διαδίκτυο δεν πρόκειται να χαριστούν στις επιθυμίες των συμφερόντων μερικών απαρχαιωμένων μηχανισμών εκμετάλλευσης του πολιτισμού και της κουλτούρας μας (μουσική βιομηχανία, εκδόσεις σε χαρτί, ταινίες σε φιλμ και τόσοι άλλοι). Αργά ή γρήγορα (και ήδη συμβαίνει) θα παραγκωνιστούν και θα βρεθούν οι διέξοδοι εκείνες που θα ελευθερώσουν τις δημιουργίες από την “πνευματική ιδιοκτησία” που κάποιοι επαγγέλλονται για το προσωπικό τους και μόνο συμφέρον.
Είτε οι νέες τεχνολογίες και οι ψηφιακοί τρόποι επικοινωνίας, είτε ο ίδια η πάροδος τους χρόνου θα τους παραμερίσουν και θα τους αφήσουν εκτός. Ότι δεν προσαρμόζεται αχρηστεύεται και ότι δεν λυγίζει κάποια στιγμή σπάει. Τα πνευματικά δικαιώματα ως πρακτική είναι ήδη άχρηστα και έχουν “σπάσει”, μένει μόνο αυτοί που τα υπερασπίζονται και προσπαθούν όλο και πιο πολύ να τα επιβάλλουν με σκληρά μέτρα και σφιχτές νομοθεσίες, να το καταλάβουν, να το παραδεχτούν και αν μπορούν να προσαρμοστούν.

Τα πνευματικά δικαιώματα δεν έχουν μέλλον στην ψηφιακή εποχή, ποτέ δεν υπήρξε ανάγκη για πνευματικά δικαιώματα, αυτά εφαρμόστηκαν μόνο και μόνο για να επιβάλλουν την λογοκρισία και για να προστατέψουν οικονομικά συμφέροντα, άλλα όχι όμως τα συμφέροντα των δημιουργών:

 

Πνευματικά δικαιώματα, δεν είναι αυτό που νομίζετε ότι είναι
 

Πνευματικά δικαιώματα, η πραγματική ιστορία
Κανάλι: Pirate Party of Greece – Κόμμα Πειρατών Ελλάδας

 

 

Όλα αυτά τα στραβά και τα ανάποδα είναι συνέπειες μόνο από την κατεστημένη εφαρμογή και λειτουργία των πνευματικών δικαιωμάτων. Αν αρχίσουμε τώρα να ψάχνουμε και τις διάφορες πρακτικές διαδικασίες που εφαρμόζονται σε κάθε χώρα και διασυνοριακά, με τα πνευματικά δικαιώματα, τότε θα αρχίσουν να έρχονται στην επιφάνεια πολλά περισσότερα “στραβά κι ανάποδα” που προκαλούν οι διάφορες νομοθεσίες, οι αρχές και οι οργανισμοί που προστατεύουν και διαχειρίζονται τα πνευματικά δικαιώματα. Σε παγκόσμιο επίπεδο υπάρχει ο WIPO (World Intellectual Property Organization, Παγκόσμιος Οργανισμός Διανοητικής Ιδιοκτησίας) και στην Ελλάδα έχουμε την ΑΕΠΙ (Ελληνική Εταιρεία Προστασίας της Πνευματικής Ιδιοκτησίας). Μια λίστα με οργανισμούς “τύπου ΑΕΠΙ” σε όλο τον κόσμο μπορείς να βρεις εδώ (αν και κάτι τέτοιο δεν έχει και πολύ ενδιαφέρον).


Παραπομπές:

 

 

 

Short URL

Επιμέλεια και κατασκευή ''Η γη των πιγκουίνων''

http://creativecommons.org/images/deed/by.png

Copyleft
Το περιεχόμενο αυτής της ιστοσελίδας διατίθεται με άδεια Creative Commons