Όποιος δεν θέλει να ζυμώσει, δέκα μέρες κοσκινίζει

Share μοιράστε

Όποιος δεν θέλει να ζυμώσει, δέκα μέρες κοσκινίζει

Λύσεις υπάρχουν, χωρίς καμιά αλλαγή σε ευρωπαϊκές συνθήκες και θεσμούς, χωρίς να χρειαστεί να τυπωθεί ούτε ένα ευρώ και χωρίς να χρειαστεί να αναλάβει κάποιο κράτος-μέλος οποιαδήποτε δανειοδότηση άλλου κράτους-μέλους. Ο Γιάνης Βαρουφάκης μαζί με άλλους οικονομολόγους και γνώστες των οικονομικών τα λένε από τον Νοέμβριο του 2010 (ναι σωστά διαβάζεις από το 2010). Κανείς δεν ακούει, κανείς από τους επικεφαλής της ΕΕ και των μεγάλων κρατών της Ευρώπης δεν κάνει τον κόπο να δει τις προτάσεις και να τις υιοθετήσει ή έστω να τις απορρίψει αντιπροτείνοντας κάτι άλλο.

Είναι τόσο βλάκες οι επικεφαλής της ΕΕ και των μεγάλων κρατών-μελών της; Είναι μήπως ηλίθιοι; Είναι άραγε τόσο εγωιστές και δεν θέλουν να αλλάξουν; Δεν ξέρω. Αυτό που ξέρω είναι ότι η κρίση βαθαίνει, η Ελλάδα και πολλές άλλες χώρες τις περιφέρειας στενάζουν κάτω από την ύφεση με τους κατοίκους τους να φτωχοποιούνται και με την ανθρωπιστική κρίση να είναι πλέον μια ολοένα και πιο φρικτή πραγματικότητα. Όλο αυτό μόνο σε ένα πράγμα θα οδηγήσει, στην καταστροφή. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα διαλυθεί, οι χώρες που είναι σε ύφεση θα βουλιάξουν τελείως και οι χώρες που υποτίθεται ότι είναι εύρωστες θα βρεθούν όμηροι της ίδιας τους της επιτυχίας, κανείς δεν θα αγοράζει τα πανάκριβα προϊόντα τους γιατί δεν θα μπορεί. Όλοι θα είναι χαμένοι, τελικά.

Ο Γιάνης Βαρουφάκης και οι συνεργάτες του είχαν ξεκινήσει με μια δημοσίευση της πρότασής τους για την (άμεση) αντιμετώπιση της κρίσης. Την ονόμασαν μια “Μετριοπαθή Πρόταση για την Επίλυση της Κρίσης του Ευρώ”. Εν καιρό και με την εξέλιξη της ασταμάτητης κρίσης, εξελίσσονταν και η πρόταση τους. Έτσι ακολούθησε η δημοσίευση των ενημερωμένων προτάσεων κατά τακτά χρονικά διαστήματα και πήγαμε από την αρχική πρόταση, στην Πρόταση 2.0, στην Πρόταση 3.0 και στην Πρόταση 4.0.

Οι βασικές γραμμές της πρότασης παραμένουν οι ίδιες, αλλάζουν λίγο οι διάφορες παράμετροι. Μάζεψα όλες τις δημοσιεύσεις, τα άρθρα και τα αρχεία που αφορούν τις προτάσεις και τα παραθέτω παρακάτω. Αν και είναι πολλές σελίδες κείμενο και αρκετά πράγματα επαναλαμβάνονται, παρόλα αυτά έχει ενδιαφέρον να δει κανείς την πρόταση αυτή καθ’ αυτή και την προσαρμογή της με το πέρασμα του χρόνου. Ενημερωτικά, η πρώτη πρόταση δημοσιεύτηκε τον Νοέμβριο του 2010 και η τελευταία (η 4.0) τον Νοέμβριο του 2014 (ο Γιάνης Βαρουφάκης εξελέγη βουλευτής και τοποθετήθηκε Υπουργός Οικονομικών τον Ιανουάριο του 2015 έως και τον Ιούλιο του 2015 όπου και παραιτήθηκε). Επίσης το 2014 δημοσιεύθηκε και το βιβλίο με τον τίτλο “Μια μετριοπαθής πρόταση για την επίλυση της κρίσης του ευρώ” (από τις εκδόσεις Ποταμός, στα ελληνικά, δες στο τέλος). Καλή ανάγνωση.

http://gdurl.com/dGg1

Μία μετριοπαθής πρόταση

(Αναδημοσίευση από: Protagon, “Μία μετριοπαθής πρόταση”, Γιάνης Βαρουφάκης, 16 Ιουνιου 2014, 00:19)

Ελάτε την Τρίτη 27/06/2014 να παρακολουθήσετε τέσσερις πολιτικές για την ταυτόχρονη καταπολέμηση των τεσσάρων παράλληλων κρίσεων: τραπεζικής, δημόσιου χρέους, επενδύσεων, και την ανθρωπιστική κρίση.

Οι αναγνώστες του protagon θα θυμούνται τη Μετριοπαθή Πρόταση για την Επίλυση της Κρίσης του Ευρώ[1] καθώς, στην Ελλάδα, πρωτοπαρουσιάστηκε εδώ στο protagon το 2010. Από τότε, καθώς η Κρίση εξελισσόταν, έχει προσαρμοστεί αρκετές φορές (βλ. πχ. την έκδοση 2.0 εδώ[2], την 3.0 εδώ[3] και την 4.0 εδώ[4]).
[1] “A MODEST PROPOSAL FOR OVERCOMING THE EURO CRISIS”, by Yanis Varoufakis Department of Economics University of Athens, Athens, Greece και Stuart Holland Department of Economics University of Coimbra, Portugal, Νοέμβριος 2010, ενημέρωση Απρίλιος 2011
[pdf αρχείο, 18 σελίδες στα αγγλικά]
και
Το άρθρο συμπεριλαμβάνεται παρακάτω “Μία πρόταση για την Κρίση

[2] Το άρθρο συμπεριλαμβάνεται παρακάτω “Η πρόταση για την Κρίση, 2.0
[3] Το άρθρο συμπεριλαμβάνεται παρακάτω “Πρόταση 3.0
[4] Το άρθρο συμπεριλαμβάνεται παρακάτω “Η πρόταση 4.0

Στην πορεία, παρά το γεγονός ότι την Πρόταση ενστερνίστηκαν μια σειρά από τ. Πρωθυπουργοί και Πρόεδροι χωρών της ΕΕ (βλ. άρθρο στο Der Spiegel), και παρά το γεγονός ότι υπήρξαν κι άλλες σοβαρές προτάσεις για έξοδο από την Κρίση (βλ. εδώ για μια συγκριτική αναφορά, “Whither Europe? The Modest Camp vs the Federalist Austerians”), οι Ευρωπαίοι ηγέτες παρέμειναν προσκολλημένοι στη φαντασίωση ότι η Κρίση του Ευρώ μπορεί να ξεπεραστεί μέσα από τον συνδυασμό (α) της γενικευμένης λιτότητας, (β) των τεράστιων δανείων σε πτωχευμένες τράπεζες και πτωχευμένα κράτη, και (γ) μιας νέας φούσκας στην αγορά χρέους, ελέω της ΕΚΤ. Αποτέλεσμα ήταν η κρίση να μεταναστεύσει από τις χρηματαγορές στην πραγματική οικονομία της Ευρωζώνης, καθηλώνοντας την Περιφέρεια στην Ύφεση και τον Πυρήνα στον αποπληθωρισμό. Να γιατί επανερχόμεθα με μια νέα έκδοση της Μετριοπαθούς Πρότασης, αυτή τη φορά υπό τη μορφή μικρού βιβλίου, από τις εκδόσεις Ποταμός, με πρόλογο του τ. Πρωθυπουργού της Γαλλίας κ. M. Rocard.

Για όσους αναγνώστες δεν τη γνωρίζουν, την ονομάζουμε Μετριοπαθή Πρόταση επειδή οι λύσεις που προτείνει είναι άμεσα εφαρμόσιμες, δεν προϋποθέτουν καμία τροποποίηση των ευρωπαϊκών Συνθηκών, επανα-θεμελιώνουν την αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, καθιστώντας τη βιώσιμη, και δίνουν την ευκαιρία στην Ευρώπη να αποδράσει τόσο από το σιδερένιο κλουβί της λιτότητας και της αυτο-τροφοδοτούμενης κρίσης όσο και από την παγίδα του ψευτο-διλήμματος μεταξύ της παρούσας κατάστασης και μιας ανέφικτης, απολυταρχικής, ομοσπονδίας.

Στην εκδήλωση της Τρίτης 17 Ιουνίου 2014, θα παρουσιάσουμε τέσσερις πολιτικές για την ταυτόχρονη καταπολέμηση των τεσσάρων παράλληλων κρίσεων: τραπεζικής, δημόσιου χρέους, επενδύσεων και την ανθρωπιστική κρίση. Μετά από την εισαγωγή του Νίκου Ξυδάκη, θα ακολουθήσει ο Γεώργιος Κριμπάς, ομότιμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, ο οποίος θα “τοποθετήσει” τη Μετριοπαθή Πρόταση στο πλαίσιο της σύγχρονης οικονομικής ιστορίας. Κατόπιν, θα παρουσιάσω τις τέσσερις προτεινόμενες πολιτικές. Τέλος, και πριν τη συζήτηση με το κοινό, ο Αλέξης Τσίπρας, όχι μόνο ως Αρχηγός της Αξιωματικής Αντιπολίτευσης αλλά και ως υποψήφιος της Ευρωπαϊκής Αριστεράς για την Προεδρία της Κομισιόν, θα κλείσει την εκδήλωση με τις δικές του σκέψεις για την Ευρωπαϊκή Κρίση.

Αν μη τι άλλο, με τη Μετριοπαθή Πρόταση πασχίζουμε να δείξουμε στους πολίτες της Ευρώπης ότι υπάρχει λελογισμένη εναλλακτική λύση στο σημερινό αδιέξοδο, το οποίο παρουσιάζεται ως μονόδρομος, και να τους εφοδιάσουμε με την αυτοπεποίθηση που χρειάζονται για να θέσουν τους ηγέτες τους προ των ευθυνών τους.


Μία πρόταση για την Κρίση

(Αναδημοσίευση από: Protagon, “Μία πρόταση για την Κρίση”, Γιάνης Βαρουφάκης, 18 Νοεμβρίου 2010, 08:03)

Η Ελλάδα κουβαλάει από καιρό τα δικά της, ιδιαίτερα, αμαρτήματα αλλά η παρούσα Κρίση μόνο σε Ευρωπαϊκό επίπεδο μπορεί να αντιμετωπιστεί. Στις αράδες που ακολουθούν προτείνω δύο εφικτές τομές που θα έβγαζαν την Ευρώπη από την Κρίση...

Όταν το σπίτι μας καίγεται, κάποια στιγμή πρέπει να σταματήσουμε την ερμηνεία του φαινομένου και να καταπιαστούμε με την πυρόσβεση. Ο αναγνώστης που θεωρεί ότι ο μηχανισμός στήριξης της ελληνικής οικονομίας έχει περιθώρια να αποδώσει επιθυμητά αποτελέσματα, ας σταματήσει την ανάγνωση εδώ. Όποιος ακόμα πιστεύει πως η Κρίση μπορεί να αντιμετωπιστεί σε εθνικό επίπεδο, μέσα από τον συνδυασμό περιορισμού του κράτους, αύξησης φόρων, καταπολέμησης της διαφθοράς και διαρθρωτικών αλλαγών, θα έπρεπε να έχει ήδη σταματήσει να διαβάζει. Το άρθρο αυτό έχει γραφτεί για εσάς που έχετε πλέον πειστεί, ίσως μετά το ξέσπασμα της Ιρλανδικής κρίσης, ότι όλη η Ευρώπη αρμενίζει στραβά. Ότι ναι μεν η Ελλάδα κουβαλάει από καιρό τα δικά της, ιδιαίτερα, αμαρτήματα αλλά και το ότι η παρούσα Κρίση μόνο σε Ευρωπαϊκό επίπεδο μπορεί να αντιμετωπιστεί. Στις αράδες που ακολουθούν προτείνω δύο εφικτές τομές που θα έβγαζαν την Ευρώπη από την Κρίση και θα έδιναν στην Ελλάδα τις ανάσες που χρειάζεται για να κάνει τις μεταρρυθμίσεις που τόση ανάγκη έχουμε.

Το ζητούμενο

Δύο πράγματα έχει ανάγκη η Ευρώπη: Σταθεροποίηση και Ανάκαμψη. Η Σταθεροποίηση απαιτεί το σπάσιμο του φαύλου κύκλου στην παγίδα του οποίου έχει πιαστεί όλη η ευρωζώνη. Ποιος είναι αυτός; Η ευρωζώνη ταλανίζεται από δύο παράλληλες και αλληλένδετες κρίσεις. Όμως η ΕΕ επικεντρώνεται στην μία αγνοώντας επιδεικτικά την άλλη. Έτσι, η συνολική Κρίση χειροτερεύει. Πιο συγκεκριμένα, η κρίση που τραβά την προσοχή όλων, είναι η κρίση χρέους των υπερχρεωμένων κρατών. Η Ευρώπη ρίχνει όλο της το βάρος στη τιθάσευση αυτής της κρίσης μέσω περιορισμών, περικοπών, λιτότητας, κλπ. Στο μεταξύ τα γιατροσόφια αυτά έχουν ως αποτέλεσμα να φουντώνει η δεύτερη, παραμελημένη, κρίση που, δυστυχώς, είναι εξ ίσου σημαντική: Είναι η κρίση των ευρωπαϊκών τραπεζών στις οποίες “ανήκει” το χρέος των υπερχρεωμένων κρατών. Πρόκειται για τράπεζες νεκρο-ζώντανες που επιβιώνουν διασωληνομένες με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ECB) η οποία τις κρατά σε αυτή την κατάσταση ζόμπι ταΐζοντας τες άπλετο, πάμφθηνο δανεικό χρήμα. Έλα όμως που εκείνες, όσα κεφάλαια και να τους δανείσει η ECB, αρνούνται να δανείσουν στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά επειδή τρέμουν στην σκέψη ότι δεν θα πάρουν πίσω τα χρήματα που τους χρωστούν τα υπερχρεωμένα κράτη; Το αποτέλεσμα είναι μία πανευρωπαϊκή τραπεζική “απεργία” δανειοδότησης του ιδιωτικού τομέα. Κάπως έτσι βαθαίνει η ύφεση, μειώνονται τα κρατικά έσοδα των υπερχρεωμένων κρατών, αυξάνονται τα χρέη τους ως ποσοστό του ΑΕΠ και, συνεπώς, πανικοβάλλονται ακόμα πιο πολύ οι τράπεζες.

Να ο φαύλος κύκλος που πρέπει να σπάσει ώστε να σταθεροποιηθεί η ευρωζώνη. Όμως και να σπάσει, αυτό δεν εγγυάται ότι δεν θα μας ξανα-προκύψει. Ούτε ότι το σπάσιμό του, από μόνο του, θα φέρει την Ανάκαμψη, δηλαδή την απορρόφηση 16 εκατομμυρίων ανέργων και 20 εκατομμυρίων υπο-απασχολούμενων Ευρωπαίων που χάνουν, μέρα με την μέρα, την εμπιστοσύνη τους στην δυνατότητα της δημοκρατίας να βρει λύσεις, πέφτοντας έτσι εύκολα θύματα της ξενοφοβίας, της μισαλλοδοξίας και του λαϊκισμού. Για αυτό τον λόγο, καταθέτω μια πρόταση με δύο μέρη. Ένα για την Σταθεροποίηση της ευρωζώνης και αμέσως μετά ένα δεύτερο για την Ανάκαμψη.

Σταθεροποίηση: Το πρώτο μέρος της πρότασης

Πώς λοιπόν σπάει ο φαύλος κύκλος που μεταδίδει την Κρίση από την Ελλάδα στην Ιρλανδία, και από την κρίση χρέους στην κρίση του τραπεζικού συστήματος, κατόπιν στην επιταχυνόμενη ύφεση και τανάπαλιν; Ιδού ένας απλός τρόπος: Φανταστείτε ότι αντί για τις διμερείς “διαπραγματεύσεις” μεταξύ τρόικας και ελληνικής κυβέρνησης, ή τρόικας και ιρλανδικής κυβέρνησης, κλπ., συγκαλείται μία Τριμερής Σύνοδος στην οποία συμμετέχουν:

(Α) Αρχηγοί των υπερχρεωμένων κρατών (Ελλάδα, Ιρλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία, Ιταλία, Βέλγιο),
(Β) Εκπρόσωποι των ευρωπαϊκών τραπεζών που κατέχουν τα ομόλογα των προηγούμενων, και
(Γ) Εκπρόσωποι της ευρωζώνης, της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ECB), της ΕΕ, ακόμα και του ΔΝΤ

Έχοντας και τα δύο μέρη του “προβλήματος” στο τραπέζι της διαπραγμάτευσης, μαζί με τους ασκούντες την οικονομική πολιτική της ευρωζώνης, μια αμοιβαία επωφελής συμφωνία είναι εφικτή που θα συρρικνώσει το συνολικό χρέος, θα καταπραΰνει τις αγορές, και θα σταθεροποιήσει την κατάσταση. Ακολουθεί ένα παράδειγμα τέτοιας συμφωνίας:

(1) Οι ευρωπαϊκές τράπεζες αποδέχονται να μειώσουν τις απαιτήσεις τους από τα υπερχρεωμένα κράτη (πχ. αποδεχόμενες νέα ομόλογα μικρότερης αξίας και μακρύτερης διάρκειας).
(2) Τα υπερχρεωμένα κράτη δεσμεύονται να περιορίσουν τις δαπάνες τους σε τομείς που δεν ενισχύουν την φτώχεια και δεν πλήττουν την μελλοντική παραγωγικότητα της χώρας τους.
(3) Η ECB αναλαμβάνει να παράσχει όση ρευστότητα χρειάζονται οι τράπεζες στο διηνεκές ενώ, παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (ΕIB) αναλαμβάνει να πολλαπλασιάσει, με συνοπτικές διαδικασίες, τις επενδυτικές της δραστηριότητες σε περιφέρειες, και όχι μόνο χώρες, πληττόμενες από την ύφεση.

Παρατηρήστε πως μια τέτοια συμφωνία θα συρρίκνωνε το συνολικό χρέος χωρίς να πλήξει τους κατόχους ομολόγων στο σύνολό τους (πχ. ιδιώτες, ασφαλιστικά ταμεία) και σίγουρα όχι εκείνους που δεν έφταιξαν σε κάτι για την σημερινή ευρωπαϊκή Κρίση.

Έτσι, εξασφαλίζεται η αξιοπιστία των ευρωπαϊκών κρατών απέναντι στους δανειστές μας. Το “κούρεμα” των κρατικών χρεών που θα προκύψει στο πλαίσιο του (1) παραπάνω θα αφορά μόνο τις ευρωπαϊκές τράπεζες που αμάρτησαν οικτρά προ του 2008 και οι οποίες, έτσι κι αλλιώς, φυτοζωούν ελέω του ευρωπαϊκού δημοσίου (της ECB). Προσέξτε ότι ακόμα και αυτές θα ανακουφιστούν από μια τέτοια συμφωνία. Κι αυτό επειδή, όπως έχουν τα πράγματα σήμερα, με την κρίση χρέους και ύφεσης να πλήττει όλο και πιο βάναυσα τα υπερχρεωμένα κράτη, οι τράπεζες φοβούνται ότι το “κούρεμα” που τελικά θα υποστούν θα είναι πολύ πιο άγαρμπο από αυτό στο οποίο θα συμφωνούσαν στο πλαίσιο της Συνόδου που πρότεινα παραπάνω. Επί πλέον, μια τέτοια συμφωνία θα τους εξασφάλιζε την συνέχιση της στήριξης από την ECB για πολλά χρόνια (ή έως ότου έρθει η πολυπόθητη Ανάκαμψη) ενώ, παράλληλα, η δραστηριοποίηση της ΕΙΒ θα ενέπνεε κύματα αισιοδοξίας για την αναπτέρωση της οικονομικής δραστηριότητας. Εν συντομία, μία συμφωνία σαν αυτή θα οδηγούσε στην άμεση συρρίκνωση του συνολικού χρέους χωρίς χαμένους. Αυτό θα το κατανοούσαν οι αγορές και πολύ γρήγορα η Σταθεροποίηση θα ήταν γεγονός (και τα περιβόητα spreads θα υποχωρούσαν).

Μετά την σταθεροποίηση, τι;

Η Σταθεροποίηση, όταν την πετύχουμε, θα βρει την Ευρώπη λαβωμένη, υποτονική, περισσότερο διαιρεμένη από ποτέ. Για να επιτευχθεί η Ανάκαμψη πρέπει πρώτα από όλα να μειωθεί κι άλλο, και σε βάθος χρόνου, το συνολικό χρέος, να αυξηθούν ραγδαία οι επενδύσεις και, πάνω από όλα, να ξανα-σχεδιαστεί η αρχιτεκτονική του ευρώ ώστε η Ευρώπη να μπορεί να κοιμάται ήσυχη με την σκέψη ότι διορθώθηκαν τα δομικά του προβλήματα και ότι μια νέα αρνητική εξέλιξη δεν θα μας επιστρέψει στην παγίδα του σημερινού φαύλου κύκλου. Πριν καταθέσω το δεύτερο μέρος της πρότασής μου, επιτρέψτε μου πρώτα μια επισκόπηση των προτάσεων που έχουν συζητηθεί ήδη για το μέλλον της ευρωζώνης καθώς και μια εξήγηση γιατί δεν τις θεωρώ ικανοποιητικές.

Αν η σημερινή Κρίση απέδειξε κάτι αυτό ήταν πως η νομισματική μας ένωση στερείται τα αμορτισέρ που χρειάζονται ώστε να απορροφήσουν τους κραδασμούς ενός μεγάλου σεισμού. Η ακαμψία του υπάρχοντος ευρωσυστήματος αντανακλάται στο ιδεολογικό τρίπτυχο της ευρωζώνης: “Απαγορεύεται η Διάσωση – Απαγορεύεται η Έξοδος – Απαγορεύεται η Αναδιάρθρωση”. Με άλλα λόγια, ένα κράτος-μέλος το οποίο βρίσκεται στην δεινή θέση να μην μπορεί να αποπληρώσει τα χρέη του δεν δικαιούται να περιμένει βοήθεια από τις Βρυξέλλες, δεν δικαιούται να βγει από την ευρωζώνη (για να αντιμετωπίσει την κρίση υποτιμώντας το νόμισμά του), και δεν δικαιούται να απειλήσει με στάση πληρωμών ζητώντας καλύτερους όρους αποπληρωμής. Αυτό το τρίπτυχο επιβλήθηκε εξ αρχής με σκοπό να απαντηθεί η κριτική των ευρωσκεπτικιστών ότι η νομισματική ένωση θα έδινε κίνητρα σε κάποιες χώρες, όπως η Ιταλία και η Ελλάδα, να χρεώνονται χωρίς περιορισμούς με αποτέλεσμα το ευρώ να είναι ένα αδύνατο, πληθωριστικό νόμισμα. Τότε που σχεδιαζόταν το ευρώ, το τρίπτυχο άρεσε ως ιδέα με την τριπλή απαγόρευση να χαϊδεύει τα αυτιά, ιδίως τα γερμανικά, και να φαντάζει ως εγγύηση της αξίας του κοινού νομίσματος.

Το πρόβλημα όμως με το συγκεκριμένο τρίπτυχο είναι και δεν απέτρεψε τον υπερ-δανεισμό και είναι ανεφάρμοστο σε περίοδο Κρίσης (ίσως μάλιστα να μην τον απέτρεψε επειδή είναι ανεφάρμοστο). Πριν το 2008, τότε που το χρηματοπιστωτικό σύστημα παρήγαγε ωκεανούς νέου ιδιωτικού χρήματος καθημερινά, οι οικονομίες της ευρωζώνης μεγεθύνονταν όλες μαζί (αν και σε διαφορετικούς ρυθμούς και με διαφορετικό, ποιοτικά, τρόπο). Υπό αυτές τις συνθήκες, το τρίπτυχο άντεχε. Όταν όμως ήρθε η Πτώση, τα τρία του “Απαγορεύεται” άρχισαν να μην μπορούν να συγκατοικήσουν: Δεδομένου ότι, πράγματι, έξοδος από το ευρώ είναι τεχνικά αδύνατη, οι υπερχρεωμένες χώρες που βρέθηκαν σε αδυναμία αποπληρωμής δανείων είτε θα πτώχευαν (επιβάλλοντας de facto την Αναδιάρθρωση) είτε θα διασώζονταν (με την παροχή χαμηλότοκων δανείων). Τελικά, στην περίπτωση της Ελλάδας, η Γερμανία επέβαλε να μην γίνει ούτε το ένα ούτε και το άλλο. Απλά, το πρόβλημα παραπέμφθηκε, διογκούμενο, στο μέλλον. Πως; Προσφέροντας ένα νέο τεράστιο δάνειο σε όρους απαγορευτικούς. Γιατί απαγορευτικούς; Επειδή είχαν στόχο να διατηρήσουν ανέπαφο το τρίπτυχο. Με άλλα λόγια, το ότι το Μνημόνιο δεν μπορεί να χαρακτηριστεί Διάσωση της χώρας (ότι και να λέει ο πρωθυπουργός) οφείλεται στο ότι η Γερμανία το σχεδίασε ώστε να μην αποτελεί Διάσωση. Η αποτυχία του ήταν προϊόν σχεδίου και ουχί ατυχήματος. Γιατί; Επειδή η Γερμανία δεν είχε, τουλάχιστον ως τον περασμένο Μάιο, αποδεχθεί το τέλος του τρίπτυχου.

Πέρασαν έξι μήνες μέχρι η κα Μέρκελ να παραδεχθεί το προφανές: Ότι το πρόβλημα δεν λύθηκε τον Μάιο αλλά απλά αναβλήθηκε διογκούμενο. Η παραδοχή αυτή πήρε την μορφή της αναγνώρισης ότι το τρίπτυχο δεν μπορεί να επιζήσει της Κρίσης. Ότι πρέπει να αναθεωρηθεί. Κάπως έτσι προέκυψε η πρόταση της κας Μέρκελ, που ανοήτως αποδέχθηκε ο κ. Σαρκοζύ, να καταργηθεί το ένα από τα τρία “απαγορεύεται”: το τρίτο, που απαγορεύει την Αναδιάρθρωση. Η σκέψη της κας Μέρκελ ήταν ότι, στο μέλλον, πρέπει να επιτρέπεται. Η τραγωδία εδώ είναι ότι αυτή της η πρόταση δεν θα βοηθήσει μελλοντικά ενώ υπονομεύει την δική της πολιτική που μας επέβαλε τον Μάιο και την οποία επιμένει ότι πρέπει να ακολουθήσουμε:

• Υπονομεύει το παρόν γιατί, όπως επισήμανε σωστά ο Γιώργος Παπανδρέου, οι αγορές άκουσαν περί Αναδιάρθρωσης και πανικοβλήθηκαν, παρά το γεγονός ότι η κα Μέρκελ δεν αναφερόταν στο υπάρχον χρέος. Τέτοια ώρα τέτοια λόγια. Η Κρίση είναι τόσο βαθειά που αυτά είναι ψιλά γράμματα για τις αγορές. Κάνουν σαν να θέλουν να πανικοβληθούν…
• Υπονομεύει το μέλλον επειδή, αντί να ενισχύει την αρχιτεκτονική της ευρωζώνης, την πλήττει ακόμα περισσότερο. Φανταστείτε να εκδίδει η Ελλάδα ομόλογα που προβλέπουν την πιθανή μείωση της ονομαστικής τους αξίας, σε περίπτωση που το κράτος μας αδυνατεί να τα πληρώσει. Ποιος θα τα αγοράσει; Κανείς, παρά μόνον αν του προσφέρουν τεράστια επιτόκια. Άρα, η πρόταση της κας Μέρκελ ουσιαστικά είναι να μην μπορούν τα κράτη που έχουν ανάγκη δανείων να δανείζονται. Άλλο ένα πειθαρχικό μέτρο το οποίο, ανεξάρτητα από τον αντίκτυπό του στην Ελλάδα, θα οδηγεί σε νέες κρίσεις χρέους χώρες που είναι ελλειμματικές – κρίσεις που (κι εδώ έγκειται η ανοησία της πρότασης) θα αποτελούν τροχοπέδη για ολόκληρη την ευρωζώνη, της Γερμανίας συμπεριλαμβανομένης

Μήπως η λύση βρίσκεται, όπως ισχυρίζονται κάποιοι φίλοι και συνάδελφοι, στην δημιουργία ενός Ευρωπαϊκού Νομισματικού Ταμείου (ΕΝΤ); Η ιδέα εδώ είναι να υπάρχει ένας μόνιμος μηχανισμός δανειοδότησης των υπερχρεωμένων κρατών, εφόσον αποδεχθούν αυστηρή λιτότητα, έως ότου μπορέσουν να ορθοποδήσουν. Με άλλα λόγια, η προτεινόμενη λύση είναι η μετατροπή του δικού μας μηχανισμού στήριξης ΔΝΤ-ΕΕ σε μόνιμο θεσμό εντός του κόλπου της ΕΕ – ένα ΕΝΤ που, ουσιαστικά, λειτουργεί ως εσωτερικό, μόνιμο ΔΝΤ. Θα ήταν κάτι τέτοιο μια λύση; Όχι και ξανά όχι. Το πρώτο όχι αναφέρεται στο γεγονός ότι, όπως αποδεικνύεται καθημερινά, αυτή η 'λύση', η οποία ήδη εφαρμόζεται στην Ελλάδα, δεν αποδίδει σε περιόδους Κρίσης. Το δεύτερο όχι αφορά το γεγονός ότι η πρόταση για ένα ΕΝΤ αγνοεί την ουσία του προβλήματος: Το πρόβλημα δεν είναι πως θα διασώζεται με νέα δάνεια ένα κράτος-μέλος αλλά το πως θα ξανα-σχεδιαστεί η αρχιτεκτονική του ευρώ ώστε τα μέλη-κράτη να μην χρειάζεται να διασωθούν με δανεικά υπό πίεση.

Εν πολλοίς, εδώ που φτάσαμε, η ευρωζώνη έχει έρθει αντιμέτωπη με το απλό αλλά αμείλικτο δίλημμα: Διαλύεται ή αλλάζει την αρχιτεκτονική της. Η διάλυση θα ήταν καταστροφική για όλους, τόσο για τις πλεονασματικές χώρες όσο και για τις υπερχρεωμένες. Ένα νέο γερμανικό νόμισμα θα υπερτιμάτο τόσο που η γερμανική βιομηχανία θα γονάτιζε, προς τέρψιν των ΗΠΑ και της Κίνας. Ένα νέο μαλακό ευρώ για εμάς τους παρακατιανούς (Έλληνες, Πορτογάλους, κλπ.) θα μας βοηθούσε μεν εξαγωγικά αλλά θα μας έστελνε στην αγκαλιά ενός άσπλαχνου στασιμοπληθωρισμού (συνύπαρξη ανεργίας και καλπάζοντος πληθωρισμού).
Συνεπώς, όλοι μας έχουμε συμφέρον να αποφύγουμε την διάλυση του ευρώ. Άρα, μας μένει ως μόνη ατραπός ο επανασχεδιασμός της ευρωζώνης. Πως την θέλουμε;

Τι πρέπει να αλλάξει;

Είναι πολλοί εκείνοι που πρεσβεύουν ότι η μόνη λύση είναι η ομοσπονδιοποίηση. Η δημιουργία οικονομικής κυβέρνησης της ευρωζώνης, όπως την χαρακτήρισε ο Νικολά Σαρκοζύ. Όμως με το που λένε κάτι τέτοιο, αμέσως πέφτουν σε βαθιά κατάθλιψη οι ίδιοι! Γιατί; Επειδή κατανοούν ότι πρόκειται για ουτοπία. Εδώ είδαμε και πάθαμε να εγκρίνουμε την Συμφωνία της Λισσαβόνας. Ούτε στον αιώνα τον άπαντα δεν θα πέρναγε η ιδέα μιας οικονομικής ομοσπονδίας από τα κοινοβούλια της Γερμανίας, της Ιρλανδίας, της Δανίας, κλπ., κλπ. Με αυτή την σκέψη κατά νου, αποσύρουν την πρόταση της ομοσπονδίας και επιστρέφουν στην απόγνωση.

Κι όμως, δεν θα έπρεπε να απογοητεύονται. Ξέρετε γιατί; Επειδή δεν χρειάζεται καμία αλλαγή στο νομοθετικό πλαίσιο, κανένα μεγαλεπήβολο σχέδιο ομοσπονδίας, κανένας γύρος δημοψηφισμάτων και κοινοβουλευτικών διαδικασιών έγκρισης. Πράγματι, όλες οι αλλαγές που χρειάζονται μπορούν κάλλιστα να γίνουν χωρίς την παραμικρή θεσμική παρέμβαση. Μπορούμε να αποκτήσουμε, αύριο κιόλας, κοινή ευρωπαϊκή οικονομική πολιτική, de facto οικονομική ομοσπονδία. Το μόνο που χρειάζεται είναι τρεις απλές αλλά γενναίες παρεμβάσεις. Τις παραθέτω παρακάτω:

Μια νέα αρχιτεκτονική του ευρώ: Το δεύτερο μέρος της πρότασης

(1) Άμεση, και χωρίς κόστος, μεταφορά ομολόγων του κάθε κράτους-μέλους αξίας ίση με το 60% του ΑΕΠ του στην ECB η οποία, για να τα καλύψει, εκδίδει ευρωομόλογα ίσης αξίας. Τα κράτη εξακολουθούν να χρωστούν τα ομόλογα αυτά αλλά πληρώνουν χαμηλότερους τόκους ανάλογους με το επιτόκιο των ευρωομολόγων
(2) Μαζικό πανευρωπαϊκό επενδυτικό πρόγραμμα συγχρηματοδοτούμενο από τη ΕΙΒ και την ECB, η οποία χρησιμοποιεί (για το δικό της μέρος) τα ευρωομόλογα που εκδίδει
(3) Νέοι εποπτικοί μηχανισμοί που θα επιβάλουν την δημοσιονομική πειθαρχία στα κράτη

Σήμερα, μόνο το (3) συζητείται, υπό την ασφυκτική πίεση της Γερμανίας. Είναι προφανές ότι, από μόνη της, η πειθαρχία δεν θα φέρει την ανάκαμψη. Τα (1) και (2) όμως έχουν την δυνατότητα να την επιτύχουν. Ας τα δούμε ένα-ένα και προσεκτικά:

Η παρέμβαση (1) σέβεται και αντανακλά την αρχή του Maastricht σύμφωνα με την οποία τα κράτη δικαιούνται ένα χρέος της τάξης του 60% του ΑΕΠ. Είναι, αν θέλετε, το νόμιμο χρέος της κάθε χώρας. Αφού λοιπόν είναι νόμιμο, μπορεί κάλλιστα να περάσει στην ECB η οποία το αναλαμβάνει εκδίδοντας ευρωομόλογα για να το καλύψει (τα χρέη πάνω από το 60% της κάθε χώρας παραμένουν πρόβλημά της – ένα πρόβλημα που όμως έχει ήδη αντιμετωπιστεί με το πρώτο μέρος της πρότασης, βλ. παραπάνω). Μια τέτοια κίνηση έχει τρία ευεργετικά αποτελέσματα: Πρώτον, μειώνει ιδιαίτερα το συνολικό βάρος του χρέους καθώς θα μειωθούν σημαντικά οι συνολικοί τόκοι. Δεύτερον, δεν παραβιάζει το Maastricht και, συνεπώς, δίνει στην Γερμανία “άλλοθι” να αποδεχθεί την συγκεκριμένη παρέμβαση. Τρίτον, εκδίδοντας ευρωομόλογα η ECB θα ελκύσει επενδυτές και wealth funds (Κίνα, Νορβηγία, Αραβικά Εμιράτα) που πολύ θα ήθελαν να τα αγοράσουν. Έτσι, το ευρώ θα θέσει υποψηφιότητα για τον ρόλο ενός νέου αποθεματικού νομίσματος (σήμερα μόνο το δολάριο παίζει αυτό τον ρόλο).

Η παρέμβαση (2) θα αποτελέσει την βάση για ένα νέο πανευρωπαϊκό New Deal με στόχο αρχικά την Ανάκαμψη και στην συνέχεια την Ανάπτυξη. Στην βάση δανεισμού που αποκλειστικό στόχο θα έχει τις παραγωγικές επενδύσεις (και όχι την κάλυψη ελλειμμάτων), θα επιτρέπει παραγωγικές επενδύσεις στις ευρωπαϊκές περιφέρειες (όχι μόνο του Νότου) που μαστίζονται από την ύφεση χωρίς να απαιτεί από τα κράτη (υπερχρεωμένα και μη) να καταβάλουν ποσοστό συγχρηματοδότησης (το οποίο θα καλύπτει πλέον η ECB με την χρήση ευρωομολόγων). Ουσιαστικά, με αυτόν τον τρόπο η ΕΙΒ θα μετατραπεί σε έναν μηχανισμό ανακύκλωσης των πλεονασμάτων άνευ του οποίου καμία νομισματική ένωση δεν μπορεί ούτε να λειτουργήσει αποδοτικά στις καλές εποχές ούτε και να απορροφά τους κραδασμούς μιας κρίσης.

Επίλογος

Πολύ σωστά, πολλοί με ρωτούν: Ωραία η ανάλυση αλλά τι κάνουμε; Ποια πρακτική λύση προτείνεις; Τι θα έπρεπε να προτείνει στην ΕΕ ο πρωθυπουργός (ιδίως τώρα που φαίνεται θυμωμένος με το αδιέξοδο στο οποίο ΔΝΤ και ΕΕ τον έχουν σπρώξει); Στο άρθρο αυτό κατέθεσα την απάντηση-πρότασή μου. Αποτελείται από δύο μέρη. Το πρώτο μέρος αφορά μία απλή κίνηση που μπορεί να σταθεροποιήσει την ευρωζώνη και να αντιμετωπίσει την Κρίση μέσα σε ημέρες. Το δεύτερο μέρος σκιαγραφεί τρεις απλές παρεμβάσεις που προσφέρουν στην Ευρώπη όλα τα πλεονεκτήματα μιας πραγματικής οικονομικής ενοποίησης χωρίς να χρειάζεται να αναλωθούμε σε συζητήσεις επί συζητήσεων και χρονοβόρες νομοθετικές ή θεσμικές αλλαγές οι οποίες, έτσι κι αλλιώς, θα οδηγούνταν σε αδιέξοδο. Νομίζω ότι αξίζει να συζητηθεί.

ΥΓ. Η πρόταση αυτή είναι προϊόν μακρών συζητήσεων με τον Stuart Holland, ο οποίος την συνυπογράφει – βλ. “The Modest Proposal for the Euro” για μία αγγλική έκδοση της ίδιας πρότασης. Ο Stuart διδάσκει οικονομικά στο Πανεπιστήμιο της Coimbra στην Πορτογαλία. Προηγουμένως είχε διατελέσει καθηγητής στα πανεπιστήμια της Οξφόρδης και του Sussex ενώ την δεκαετία 1979-1989 εκλεγόταν συνεχώς βουλευτής στη Βουλή των Κοινοτήτων (Βρετανία). Αν και ηγετικό στέλεχος του Εργατικού Κόμματος, επέλεξε την θέση του Συμβούλου του Προέδρου της Commission Jacques Delors σε μια περίοδο που ετίθεντο τα θεμέλια της ευρωζώνης.

Η πρόταση για την Κρίση, 2.0

(Αναδημοσίευση από: Protagon, “Η πρόταση για την Κρίση, 2.0”, Γιάνης Βαρουφάκης με τον Stuart Holland, 11 Μαρτιου 2011, 06:11)

Καθώς είναι άδικο να ζητάς από τον άλλον κάτι που εσύ δεν προσφέρεις, υποσχέθηκα την δική μας, ανανεωμένη πρόταση όσον αφορά τη λύση-πακέτο.

Το 2010 ήταν η χρονιά που ξέσπασε η Κρίση στην ευρωζώνη. Κάθε μήνα και μια απόφαση της ΕΕ. Η μια μηνιαία συνέντευξη τύπου διαδεχόταν την άλλη με βαρύγδουπες εξαγγελίες που αρχικά ηρεμούσαν τις αγορές. Όμως μερικές μέρες αργότερα, όλοι συνειδητοποιούσαν ότι τα μέτρα και οι εξαγγελίες ήταν κατώτερες των περιστάσεων. Πιστόλια στο τραπέζι, πακτωλοί νέων δανείων, μνημόνια, μηχανισμοί στήριξης, τίποτα δεν κατάφερε να πτοήσει το κτήνος της Κρίσης. Το φθινόπωρο πια τα spreads ανέβαιναν όσο ακόμα οι ηγέτες μας συσκέπτονταν – δεν τους περίμεναν καν να τελειώσουν και να βγουν για την εθιμοτυπική φωτογραφία.

Εδώ στο protagon.gr επιδοθήκαμε σε ένα μαραθώνιο εξηγήσεων του απλού λόγου που αυτά τα μέτρα δεν είχαν καμία ελπίδα να βάλουν το τζίνι της Κρίσης ξανά μέσα στο λυχνάρι και να το κρατήσουν εκεί ώστε να πάρουμε όλοι μια ανάσα. Κάποια στιγμή, στις σελίδες τούτες, δημοσιεύσαμε (από κοινού με τον Stuart Holland) και μια Πρόταση για την Κρίση (την οποία αγγλιστί την ονομάσαμε A Modest Proposal). Σκοπός μας δεν ήταν βέβαια να υποκαταστήσουμε την πολιτική ηγεσία του τόπου και της ΕΕ αλλά, απλώς, να δείξουμε στους αναγνώστες ότι, αν η ΕΕ θέλει, λύση-πακέτο υπάρχει. Το γεγονός ότι αυτή μας η Πρόταση υιοθετήθηκε από τα Ευρωπαϊκά Συνδικάτα (την ETUC), προσυπεγράφη από έναν τέως πρωθυπουργό της Ιταλίας και έναν τέως Πρόεδρο της Πορτογαλίας, την συζητήσαμε με τον υπουργό οικονομικών της Ιταλίας, έφτασε ακόμα και να δεχθεί θετικό σχολιασμό από τον υπουργό οικονομικών της … Κορέας, αποδεικνύει ένα πράγμα: Οι λογικές προτάσεις δεν πάνε εντελώς χαμένες.

Την εποχή εκείνη, η ευγενής κοινωνία (στην οποία δεν συγκαταλεγόμασταν) θεωρούσε την στάση μας ακραία, καθώς πίστευε ότι δεν υπάρχει λόγος για κάτι παραπάνω από τις διαρθρωτικές αλλαγές, τις περικοπές, την βελτίωση του κρατικού μηχανισμού και την συνεχιζόμενη προσπάθεια επίτευξης των στόχων του Μνημονίου. Κι όταν θέταμε το ερώτημα του πως θα διαχειριστεί η Ευρώπη την εξελισσόμενη Κρίση εκτός των ελληνικών συνόρων, η απάντηση που εισπράτταμε ήταν απλή: Ο νέος Μηχανισμός Στήριξης (το EFSF), ιδίως αφού μετατραπεί σε μόνιμο μηχανισμό (στο ESM), αρκεί για να διασώσει ένα-δυό ακόμα κράτη-μέλη που έχουν ανάγκη. Όταν εμείς επιμέναμε ότι αυτό δεν αρκεί, καθώς η Κρίση εξελίσσεται παράλληλα και στον τραπεζικό τομέα, βρισκόμασταν αντιμέτωποι με την σιωπή. Όταν μάλιστα αναφερόμασταν στους μηχανισμούς αυτούς ως τοξικά κατασκευάσματα, μας κοίταζαν παράξενα. Όταν απορρίπταμε την ιδέα της επαναγοράς χρέους ως άνευ σημασίας, μας θεωρούσαν δύστροπους.

Ξάφνου, κατά τα τέλη Νοεμβρίου, η επιταχυνόμενη Κρίση ανάγκασε τους περισσότερους σχολιαστές και πολιτικούς να κατανοήσουν ότι το πρόβλημα δεν ήταν η αποτελεσματικότητα ή το μέγεθος του ελληνικού δημοσίου αλλά η όλη αρχιτεκτονική του ευρώ που δεν μπόρεσε να αποσβέσει τους κλυδωνισμούς του Μεγάλου Διεθνούς Κραχ του 2008. Έτσι, από τα τέλη του 2010, οι Ευρωπαίοι ηγέτες άρχισαν μιλάνε για την ανάγκη μια Συνολικής Λύσης, μιας λύσης-πακέτο που θα έδινε τέλος στην Κρίση της Ευρωζώνης. Αποτέλεσμα αυτών των υποσχέσεων ήταν να ηρεμήσουν οι αγορές. Τέθηκαν σε αναμονή, καθώς τα κέντρα ευρωπαϊκής εξουσίας διέρρεαν διάφορα σενάρια για το τι θα περιέχει η λύση-πακέτο. Το γεγονός ότι οι διαρροές αυτές αναφέρονταν σε προβληματικά ημίμετρα (τα οποία άγγιζαν τα όρια της ανοησίας) δεν αναίρεσαν το κλίμα αναμονής. Όσο οι αγορές περίμεναν μια κάποια λύση-πακέτο, έδειχναν στωική υπομονή. Αυτή εξανεμίστηκε όταν έγινε προφανές πως οι Ευρωπαίοι ηγέτες όχι μόνο δεν συνέκλιναν προς μία λύση-πακέτο αλλά, αντίθετα, απέκλιναν όλο και περισσότερο. Κι όταν ο κ. Τρισέ, ο Διοικητής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας είδε και απόειδε με τους ηγέτες μας (για χάρη των οποίων εργαζόταν σκληρά ώστε να κρατά, με μεγάλο κόστος, τις αγορές όσο πιο ήρεμες μπορούσε), και προ-ανακοίνωσε την αύξηση των επιτοκίων της ευρωζώνης, ο κύβος ερρίφθη: Οι αγορές τέθηκαν σε συναγερμό, ο πανικός επέστρεψε, τα spreads εκτινάχτηκαν στα ύψη και η Κρίση πήρε μια νέα, βίαιη τροπή.

Σε αυτό το κλίμα, οι ηγέτες μας συσκέπτονται υπό πίεση μπας και τα καταφέρουν τελικά να συμφωνήσουν σε μια λύση-πακέτο. Ο ίδιος ο πρωθυπουργός, σωστά, φαίνεται διατεθειμένος να μην δώσει στην Γερμανία αυτό που εκείνη ζητά (το Σύμφωνο Ανταγωνιστικότητας) αν εκείνη δεν συναινέσει σε μια βιώσιμη λύση-πακέτο για την Κρίση της Ευρωζώνης. Στο προηγούμενο άρθρο μου είχα γράψει ότι ο πρωθυπουργός καλά μεν είπε ότι η λύση-πακέτο είναι το ελάχιστο ζητούμενο της Συνόδου Κορυφής αλλά, από την άλλη, αντί να ξορκίζει την Moody's για την υποβάθμιση (που σωστά μας έκανε, αν και εγκληματική επιχείρηση) αυτό που έπρεπε να κάνει ο ίδιος είναι να καταθέσει την δική του, συγκεκριμένη πρόταση για το πως βλέπει αυτή την πολυπόθητη λύση-πακέτο. Καθώς είναι άδικο να ζητάς από τον άλλον κάτι που εσύ δεν προσφέρεις, υποσχέθηκα την δική μας, ανανεωμένη, πρόταση όσον αφορά την λύση-πακέτο. Πριν την παρουσιάσω παρακάτω (δες εδώ για την αγγλική της εκδοχή), απαιτείται μια διάγνωση της Φύσης της Κρίσης. Χωρίς καλή διάγνωση, η θεραπεία απειλεί να είναι χειρότερη από την ασθένεια…

Η Φύση της Κρίσης και της έως τώρα Αποτυχίας

Η ευρωζώνη αντιμετωπίζει τρεις κρίσεις ταυτόχρονα: (1) κρίση κρατικών χρεών, (2) κρίση τραπεζικού συστήματος, και (3) κρίση επενδύσεων. (Θα μπορούσα να προσθέσω και μια τέταρτη κρίση: την κρίση των δημοκρατικών θεσμών της ΕΕ, κάτι που έκανα εδώ. Δεν θα το κάνω όμως για να μην προσθέσω κι άλλη έκταση σε ένα ήδη μακροσκελές κείμενο.)

Ο λόγος τώρα που οι έως τώρα πολιτικές και οι νέοι θεσμοί (πχ. το Ταμείο EFSF, το μέγα δάνειο προς την Ελλάδα, κλπ.) απέτυχαν να σταματήσουν την Κρίση, είναι απλούστατος: Η ΕΕ προσπάθησε να λύσει την μία από τις τρεις εκφάνσεις της Κρίσης (εκείνη του δημόσιου χρέους), χωρίς να κάνει το παραμικρό για τις άλλες δύο εκφάνσεις της. Λογικό είναι μια τέτοια μερική απάντηση στην Κρίση (ιδίως όταν βασίζεται σε μέτρα που διογκώνουν το πρόβλημα, πχ. ακριβά δάνεια σε πτωχευμένα κράτη, τα οποία μάλιστα αντλούνται μέσω τοξικών παραγώγων, πολιτική λιτότητας που μειώνει την φορολογική βάση, κλπ.), να αποτύχει.

Τέσσερεις βασικές αρχές που πρέπει να διέπουν την λύση-πακέτο

Πρώτον, να χτυπάει και τις τρεις αλληλοσυνδεόμενες κρίσεις ταυτόχρονα: το χρέος, τις τραπεζικές ζημίες και την έλλειψη επενδύσεων. Δεύτερον, να προβλέπει συμψηφισμό κάποιων από τα χρέη των κρατών-μελών με κάποιες από τις ζημίες των τραπεζών, χωρίς αυτό να σημαίνει γενικό κούρεμα ομολόγων (έτσι ώστε να μην πλήττονται τα ασφαλιστικά ταμεία και οι ιδιώτες μικρο-ομολογιούχοι). Τρίτον, η λύση-πακέτο να μην απαιτεί χρηματοδότηση από τον Γερμανό, τον Ολλανδό ή τον Φιλανδό φορολογούμενο. Τέλος, η λύση-πακέτο να μην απαιτεί μεγάλες θεσμικές αλλαγές στην ΕΕ (πχ. ομοσπονδοποίηση) που, από πλευράς πολιτικού κόστους, είναι αδύνατες. Υπάρχει λύση-πακέτο που να πληροί και τις τέσσερις αυτές αρχές; Πιστεύουμε πως ναι. Και είναι η εξής, αποτελούμενη από τρεις πολιτικές (μια για κάθε έκφανση της Κρίσης) που πρέπει όμως να εφαρμοστούν από κοινού:

1η Πολιτική – Η λύση της Κρίσης Χρέους: Αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους της ευρωζώνης χωρίς κόστος για τους φορολογούμενους είτε του ευρωπαϊκού Βορρά είτε του Νότου. (Φορέας: Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα)

Η ΕΚΤ να λειτουργήσει ως μοχλός που βοηθά την ευρωζώνη να μειώσει το συνολικό δημόσιο χρέος αλλά και να θέσει το χρέος των υπερχρεωμένων κρατών-μελών σε μια διαχειρίσιμη πορεία. Η βασική ιδέα είναι, κατόπιν αίτησης μιας χώρας, το κατά-Μάαστριχτ νόμιμο χρέος της (δηλαδή ομόλογά της ίσης αξίας με το 60% του ΑΕΠ της χώρας) να περάσει στην ΕΚΤ. Ο τρόπος είναι απλός: Στην περίπτωση της Ελλάδας, οι ομολογιούχοι δύνανται να εγγράψουν σε μια συγκεκριμένη υπηρεσία της ΕΚΤ το 40% των ομολόγων του ελληνικού δημοσίου που κατέχουν (καθώς το 60% του ΑΕΠ μας αντιστοιχεί περίπου στο 40% των ελληνικών ομολόγων). Αυτά τα ομόλογα πλέον τα εξυπηρετεί η ΕΚΤ. Για να το πράξει αυτό, εκδίδει η ίδια δικά της 10ετή ή και 30ετή ακόμα ομόλογα (ευρωομόλογα ή e-bonds) αρκετής αξίας ώστε να εξυπηρετείται το συγκεκριμένο ελληνικό χρέος. Σημειωτέον ότι τα ελληνικά ομόλογα που θα περάσουν με αυτόν τον τρόπο στην ΕΚΤ θα έχουν διαφορετικές ημερομηνίες λήξης. Κάποια θα λήγουν γρήγορα, άλλα σε 3 ή 5 ή 8 χρόνια. Το ελληνικό δημόσιο εξακολουθεί να χρωστά τα χρήματα αυτά στην ΕΚΤ μόνο που του δίνεται η δυνατότητα να τα αποπληρώνει σε βάθος χρόνου και με επιτόκια που αντανακλούν εκείνα που εξασφάλισε η ΕΚΤ πουλώντας τα ευρωομόλογά της (επιτόκια της τάξης του 3%). Στην πράξη, η ΕΚΤ θα ανοίξει δανειακό λογαριασμό για το ελληνικό δημόσιο στον οποίο το κράτος μας θα καταβάλει ανά εξάμηνο τέτοια ποσά αποπληρωμής ώστε το κόστος αυτής της ουσιαστικής αναδιάρθρωσης του ελληνικού χρέους για την ΕΚΤ να είναι μηδενικό μακροπρόσθεσμα. Να λοιπόν πως μπορεί να γίνει ουσιαστική αναδιάρθρωση χωρίς να πληρώσει δεκάρα ούτε ο Γερμανός φορολογούμενος αλλά ούτε και το ΙΚΑ (που κατέχει ομόλογα του ελληνικού δημοσίου).

Το παραπάνω θεσμικό πλαίσιο δίνει και άλλες δυνατότητες στην ΕΚΤ. Π.χ. κάθε φορά που μια τράπεζα ζητά από την ΕΚΤ ρευστότητα (δηλαδή ζεστό χρήμα) χωρίς να έχει εχέγγυα της προκοπής (πχ. όπως κάνουν πολλές ευρωπαϊκές τράπεζες σήμερα), η ΕΚΤ μπορεί να απαιτεί από αυτές να “σκίζουν”, ως αντάλλαγμα, ένα μέρος των ομολόγων που κατέχουν της Ελλάδας, της Ιρλανδίας, κλπ. Η ίδια η ΕΚΤ μπορεί να χρεώνει τον δανειακό λογαριασμό της Ελλάδας ή της Ιρλανδίας με ένα ποσοστό αυτών των διαγραμμένων χρεών (ώστε να καλύπτει τα κόστη της) όμως και οι χώρες αυτές θα βλέπουν το συνολικό τους χρέος να μειώνεται.

2η Πολιτική – Η λύση της Κρίσης Τραπεζικού Συστήματος: Καθάρισμα των βιβλίων των τραπεζών από τοξικά παράγωγα και προβληματικά κρατικά ομόλογα (Φορέας: Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας – EFSF)

Οι τράπεζες τις ευρωζώνης είναι γεμάτες με χαρτιά άνευ αξίας, τοξικά παράγωγα και κρατικά ομόλογα (πχ. ελληνικά ή ιρλανδικά) τα οποία φοβούνται ότι δεν θα πληρωθούν ποτέ στο ακέραιο. Αυτό κάνει τις τράπεζες να κηρύττουν στάση δανεισμού απέναντι σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις, ενισχύοντας τις υφεσιακές δυνάμεις που καθηλώνουν την Ευρώπη. Η ιδέα εδώ είναι απλή: Να υποχρεωθούν οι τράπεζες σε έναν σοβαρό λογιστικό έλεγχο (stress tests) που να παίρνει ως δεδομένο ένα κούρεμα των τοξικών της τάξης του 90% και ένα αντίστοιχο κούρεμα των ομολόγων των υπερχρεωμένων κρατών της τάξης του 30% με 50%. Στόχος αυτού του ελέγχου είναι να υπολογιστεί το νέο κεφάλαιο που απαιτείται για να μην κηρυχθούν πτωχευμένες ώστε, μετά τον υπολογισμό αυτόν, να τεθούν υπό το εξής δίλημμα: Είτε εκδίδουν νέες μετοχές σε βαθμό που να αντλήσουν τα απαιτούμενα κεφάλαια από επενδυτές είτε, σε περίπτωση που δεν τα καταφέρουν, να αποδεχθούν τα κεφάλαια αυτά από το EFSF με αντάλλαγμα μετοχές που θα παρακρατήσει το EFSF εκ μέρους των Ευρωπαίων φορολογούμενων. Έτσι, οι τράπεζες εξυγιαίνονται και, κάποια στιγμή, το EFSF πουλάει τις μετοχές αυτές με κέρδος, το οποίο καλύπτει τα κόστη λειτουργίας του.

3η Πολιτική – Η λύση της Κρίσης Επενδύσεων: Ένα νέο Σχέδιο Μάρσαλ για την Ευρώπη (Φορέας: Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, Ευρωπαϊκό Επενδυτικό Ταμείο)

Η 1η και η 2η Πολιτική θα βοηθήσουν να καταλαγιάσει εντυπωσιακά η Κρίση. Όμως τίποτα δεν μπορεί να την δαμάσει μιας δια παντός όσο η ισομερής ανάπτυξη. Τα τελευταία χρόνια οι επενδύσεις, γενικά στην ευρωζώνη, κινούνται σε χαμηλά επίπεδα και, ειδικότερα, έχουν καταβαραθρωθεί στην περιφέρεια. Αποτέλεσμα είναι η ευρωζώνη στο σύνολό της να χωλαίνει καθώς οι προβληματικές της περιοχές και χώρες λειτουργούν σαν βαρίδια που της μειώνουν την συνολική δυναμική. Μια τέτοια συγκυρία απαιτεί σημαντικές επενδύσεις που οι τράπεζες, ακόμα και μετά την εξυγίανση που θα φέρει η 2η Πολιτική, δεν θα χρηματοδοτήσουν.

Για αυτόν τον σκοπό υπάρχει η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, η ΕΤΕπ. Η ΕΤΕπ έχει αστείρευτες χρηματοδοτικές ικανότητες και είναι “ταγμένη” στην δημιουργία υποδομών αλλά και στην προαγωγή της κοινωνικής συνοχής μέσα από επενδυτικά πρότζεκτ που στοχεύουν στην υγεία, στην παιδεία, στις οικολογικές τεχνολογίες, στην αναμόρφωση των αστικών περιοχών (που τόσο ανάγκη έχουμε), κλπ. Το μόνο που σταματά την ΕΤΕπ από το να εκπονήσει ένα νέο Σχέδιο Μάρσαλ για την Ευρώπη είναι το γεγονός ότι η ΕΤΕπ μπορεί να συγχρηματοδοτήσει μόνο το 50% ενός επενδυτικού έργου. Όμως το άλλο 50% πρέπει να έρθει από τον κρατικό προϋπολογισμό του κράτους-μέλους. Και επειδή τα κράτη-μέλη, ιδίως τα υπερχρεωμένα τα οποία έχουν την μέγιστη ανάγκη από επενδύσεις, δεν έχουν τα χρήματα για αυτό το 50%, η επένδυση απλώς δεν γίνεται.

Πώς μπορεί να απεγκλωβιστεί η επενδυτική ικανότητα της ΕΤΕπ; Πολύ απλά, επιτρέποντας τα κράτη-μέλη να αντλούν το δικό τους 50% από τον δανειακό λογαριασμό που έχουν στην ΕΚΤ (βλ. 1η Πολιτική πιο πάνω) χωρίς αυτά τα δάνεια να προσμετρούνται στο εθνικό χρέος εφόσον το πρότζεκτ έχει εγκριθεί από την ΕΤΕπ. Έτσι, η ΕΤΕπ μπορεί, με μια απλή θεσμική αλλαγή που δεν απαιτεί τροποποιήσεις των βασικών Συνθηκών της ΕΕ, να μετατραπεί στον μηχανισμό που θα επενδύει τα πλεονάσματα της ευρωζώνης σε παραγωγικές μονάδες λειτουργώντας έτσι ως ένα νέο Σχέδιο Μάρσαλ για την μετά την Κρίση ευρωζώνη.

Επίλογος

Στις παραπάνω γραμμές θελήσαμε να δώσουμε μια νότα αισιοδοξίας. Να δείξουμε ότι υπάρχει απάντηση στο ερώτημα: “Καλά, και ο Έλληνας πρωθυπουργός, τι πρόταση για λύση-πακέτο θα μπορούσε να παρουσιάσει στην Σύνοδο Κορυφής;”. Θεωρώ ότι μια τέτοια πρόταση θα έφερνε την κα Μέρκελ σε δύσκολη θέση. Δεν απαιτεί ούτε ένα ευρώ από τον Γερμανό φορολογούμενο. Δεν βασίζεται σε περαιτέρω δανεισμό των ισχυρών για να βοηθηθούν οι σπάταλοι ανίσχυροι. Απαιτεί από τις πτωχευμένες τράπεζες να πληρώσουν ένα μέρος της Κρίσης (όπως ζητά εδώ και καιρό η κα Μέρκελ) και να εξυγιανθούν είτε από μόνες τους είτε αποδεχόμενες κρατικά κεφάλαια που θα τις βοηθήσουν να ορθοποδήσουν πριν ξανα-ιδιωτικοποιηθούν. Τέλος, προωθεί νέα δάνεια μόνο στον βαθμό που συνεισφέρουν σε παραγωγικές επενδύσεις από τις οποίες κερδίζουν όλοι οι Ευρωπαίοι.

Εν συντομία, η πρότασή μας δείχνει ότι το πρόβλημα επιδέχεται τεχνοκρατικής λύσης που είναι, συνάμα, δίκαιη και ορθή. Οπότε θέτει τους έχοντες την εξουσία προ του αμείλικτου ερωτήματος: Γιατί δεν βρίσκετε, αν όχι αυτή την λύση-πακέτο, μια αντίστοιχη;

ΥΓ. Πολλές από τις τεχνικές πτυχές της πρότασής αυτής παρέχονται στην αγγλική της έκδοση εδώ: “A MODEST PROPOSAL FOR OVERCOMING THE EURO CRISIS, Version 2.0


Πρόταση 3.0

(Αναδημοσίευση από: Protagon, “Πρόταση 3.0”, Γιάνης Βαρουφάκης, 17 Μαϊου 2012, 06:05)

Το μέγα πρόβλημα, το οποίο έχει οδηγήσει την Ευρώπη σε παράλυση, είναι ο εγκλωβισμός των Ευρωπαίων πολιτικών σε αδιέξοδες σκέψεις...

Τι θα έπρεπε να προτείνει ο κ. Hollande στην κα Μέρκελ

Σήμερα όλοι μας εστιάζουμε στο κατά πόσον ο κ. Schauble και οι λοιποί ισχυροί της Ευρώπης πραγματικά το εννοούν όταν απειλούν την Ελλάδα με εκπαραθύρωση από την ευρωζώνη ή αν μπλοφάρουν. Κατανοητό. Θλιβερό, όμως, συνάμα καθώς, ανεξάρτητα από το τι θα γίνει με εμάς, η Ευρώπη καταρρέει. Μια προσεκτική ματιά προς Μαδρίτη, Άμστερνταμ, Ρώμη, Δουβλίνο και Λισαβόνα αποκαλύπτει το μέγεθος της Κρίσης. Ο κ. Hollande, καθ' όλα συντηρητικός πολιτικός (ανεξάρτητα από τις προεκλογικές του κορώνες), δεν διακινδυνεύει σήμερα τον γαλλο-γερμανικό άξονα για το θεαθήναι αλλά επειδή “τρέμει” την ώρα και την στιγμή που αποκαλυφθεί η ανικανότητα της Γαλλικής οικονομίας να παραμείνει δεμένη με την Γερμανική στο πλαίσιο της σημερινής αρχιτεκτονικής του ευρώ. Μια νέα αρχιτεκτονική του ευρώ δεν είναι απλώς επιθυμητή. Είναι προαπαιτούμενο για την επιβίωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης (που δεν θα αντέξει μια κατάρρευση της ευρωζώνης). Και η επιβίωση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με την σειρά της, αποτελεί προαπαιτούμενο ώστε να μην διαχωριστεί η Ευρώπη σε μια περιοχή ανατολικά του Ρήνου, που θα βουλιάξει στην ύφεση (μετά από την ανατίμηση του νέου “μάρκου”), και στην υπόλοιπη ήπειρο, που θα ταλανίζεται από στάσιμο πληθωρισμό (αφού χάσει την προστασία του ευρώ).

Το μέγα πρόβλημα, το οποίο έχει οδηγήσει την Ευρώπη σε παράλυση, είναι ο εγκλωβισμός των Ευρωπαίων πολιτικών σε αδιέξοδες σκέψεις. Όταν αντικρίζει η κα Μέρκελ τον κ. Hollande σκέφτεται: “Νάτος ο καλός κύριος που θέλει εμείς να πληρώσουμε για την ανάπτυξη της Γαλλίας, που ζητά να κάνουμε για τους Γάλλους εκείνο που δεν κάναμε για εμάς τους ίδιους: δηλαδή να τυπώσουμε χρήμα ή να δανειστεί το κράτος μας για να ενισχύσει την ‘ανάπτυξη’ με τρόπο που, τελικά, μόνο τα ελλείμματα και τον πληθωρισμό ενισχύουν”. Από την δική του την μεριά, ο κ. Hollande κοιτάζει στα μάτια την κα Μέρκελ και σκέφτεται: “Για μια δεκαετία, όταν η διεθνής κοινότητα αναπτυσσόταν γοργά, εσείς κρατούσατε τον πληθωρισμό κάτω από το 2% που είχαμε συμφωνήσει όταν ιδρύαμε την ευρωζώνη, αυξάνοντας την ανταγωνιστικότητά σας εις βάρος μας – σαν κανονικοί τζαμπατζήδες, αυξάνοντας τα πλεονάσματα σας εις βάρος των δικών μας ελλειμμάτων. Και τώρα κοκορεύεστε ότι έχετε πλεονάσματα απαιτώντας από εμάς να μην έχουμε ελλείμματα. Τέρμα τα ψέμματα. Ήρθε η ώρα να πληρώσετε. Ή, τουλάχιστον, να επιτρέψετε επί τέλους στην ΕΚΤ να δώσει ώθηση στην υπόλοιπη ευρωζώνη που η Γερμανία οδήγησε όλα αυτά τα χρόνια στην ασφυξία”.

Δεν θα ασχοληθώ με το ποιος από τους δύο έχει δίκιο. Το μόνο που θα πω είναι ότι, με αυτές τις σκέψεις κατά νου, ουσιαστική πρόοδος δεν θα υπάρξει. Καμία. Κι έτσι, το καράβι του ευρω-συστήματος θα συνεχίσει την πορεία του προς το παγόβουνο. Ο μόνος τρόπος να γυρίσει το τιμόνι όσο (και εφόσον) έχει μείνει ακόμα καιρός είναι με μια αλλαγή τρόπου σκέψης. Αυτή την αλλαγή του τρόπου με τον οποίο οι Ευρωπαίοι σκέφτονται και ερμηνεύουν τη Κρίση, και η οποία μπορεί να παραγάγει πραγματικές λύσεις, προσπαθήσαμε με τον Stuart Holland να “σιγοντάρουμε” σε μια σειρά από fora – αρχής γενομένης, όσοι θυμάστε, με άρθρο μας εδώ στο protagon (με τίτλο Μια Πρόταση για την Κρίση, η οποία αργότερα ξαναπαρουσιάστηκε ως Πρόταση 2.0). Πείτε μας αιθεροβάμονες αλλά πιστεύουμε ότι αυτή είναι η κατάλληλη στιγμή για μια νέα έκδοση της πρότασης εκείνης που να λαμβάνει υπ’ όψη της τις ραγδαίες εξελίξεις του τελευταίου έτους και που στόχο έχει, ουσιαστικά, να απαντήσει στο εξής ερώτημα: Τι θα συμβουλεύαμε τον κ. Hollande να πει στην κα. Μέρκελ ώστε να σπάσει το αδιέξοδο; Τι θα συμβουλεύαμε τον επόμενο Έλληνα πρωθυπουργό, όποιος κι αν είναι αυτός, να απαντά όταν ξένοι δημοσιογράφοι τον ρωτούν: “Λέτε ότι θέλετε μια ‘άλλη’ ευρωπαϊκή λύση από αυτή των Μνημονίων. Πώς την βλέπετε αυτή την λύση;

Οι υποθέσεις πίσω από την Πρόταση 3.0

Το μέγα σφάλμα της Ευρώπης των Μνημονίων ήταν η σκέψη πως στόχος των χωρών του πυρήνα, αφού ξέσπασε η Κρίση, έπρεπε να είναι η δημιουργία μιας “τάφρου” που να αποτρέπει την επέκταση της Κρίσης στον πυρήνα χωρίς όμως να αλλάζει την αρχιτεκτονική της ευρωζώνης. Όπως σας έχω κουράσει να λέω πάνω από δυο χρόνια τώρα, οι Ευρωπαίοι αρνήθηκαν πεισματικά ότι πρόκειται για συστημική Κρίση και επέμεναν να την αντιμετωπίζουν αποσπασματικά, πρώτα ως ελληνική, μετά ως ιρλανδική, κοκ. Την ίδια στιγμή, η Κρίση σάρωνε τα πάντα παντού και ιδίως σε τρεις τομείς: τραπεζική κρίση, κρίση δημόσιου χρέους και, τέλος, η πιο ύπουλη κρίση από τις τρεις – η κρίση στο εμπορικό ισοζύγιο εντός της ευρωζώνης που συνδέεται άμεσα με την κρίση επενδύσεων στο μεγαλύτερο μέρος της ευρωζώνης. Για να το πω απλά, η Κρίση είχε εξ αρχής τέτοιο βάθος και τροπή, που το μόνο “ανάχωμα” που θα λειτουργούσε ήταν μια εκ βαθέων αναδόμηση του ευρω-συστήματος.

Τι σημαίνει “εκ βαθέων αναδόμηση του ευρω-συστήματος”; Πρώτον, δεν έχει καμία σχέση με το δίλημμα λιτότητας-επεκτατικής πολιτικής. Ούτε καν προδιαγράφει κινήσεις ομοσπονδοποίησης οι οποίες σε καμία περίπτωση δεν αποτελούν λύση (καθώς η Ευρώπη δεν είναι έτοιμη για κάτι τέτοιο). Το ζητούμενο είναι μια συνολική λύση που θα αντιμετωπίζει αποτελεσματικά τις τρεις επί μέρους κρίσεις (τραπεζών, χρέους, επενδύσεων & εσωτερικού ισοζυγίου πληρωμών) η οποία όμως παράλληλα: (α) δεν θα ζητά από την Γερμανία να πληρώνει ή να εγγυάται τα χρέη των υπόλοιπων, (β) δεν θα προβλέπει τύπωμα χρήματος από την ΕΚΤ, (γ) δεν θα αυξάνει το δημοκρατικό έλλειμμα, και (δ) δεν θα απαιτεί ούτε την παραμικρή αλλαγή των Συνθηκών. Πώς μπορεί να επιτευχθεί κάτι τέτοιο; Η απάντησή μας είναι: Με την εφαρμογή των εξής τριών πολιτικών:

Πολιτική 1: Αντιμετώπιση της τραπεζικής κρίσης μέσω της ενοποίησης των τραπεζικών συστημάτων της ευρωζώνης

Το μάθημα των περασμένων δύο ετών είναι πως η ευρωζώνη δεν μπορεί να συνεχίσει με “εθνικά” τραπεζικά συστήματα στο πλαίσιο του κοινού νομισματικού συστήματος. Χρειάζεται έναν κοινό θεσμό που να επιτηρεί και να επανακεφαλαιοποιεί τις τράπεζες της ευρωζωνικής επικράτειας, ανεξάρτητα από τις εθνικές κυβερνήσεις. Για να το πω απλά, δεν νοείται πλέον να υπάρχουν ισπανικές, γαλλικές και ελληνικές τράπεζες εντός της ευρωζώνης, παρά μόνο όσον αφορά τα ονόματά τους τις έδρες τους και την ιστορία τους.

Πώς μπορεί να γίνει αυτό; Εύκολα και γρήγορα. Η σημερινή “συνομοσπονδία” της European Banking Authority (EBA) πρέπει να μεταμορφωθεί σε πραγματικό ευρωπαϊκό θεσμό (με άμεσες και ουσιαστικές αρμοδιότητες) και να ενωθεί με το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ESM-EFSF) του οποίου τα κεφάλαια θα πρέπει, ως επί το πλείστον, να χρησιμοποιηθούν για την απ’ ευθείας επανακεφαλαιοποίηση των τραπεζών (σε συνεργασία με την ΕΚΤ) με αντάλλαγμα κοινές μετοχές των τελευταίων τις οποίες, εν ευθέτω χρόνω, ο νέος θεσμός (EBA-ESM-EFSF) θα πουλήσει στον ιδιωτικό τομέα επιστρέφοντας έτσι στους Ευρωπαίους φορολογούμενους το κόστος της επανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών. (Βλ. εδώ).

Πολιτική 2: Αντιμετώπιση της κρίσης χρέους μέσω της ενοποίησης του κατά Μάαστριχτ χρέους των κρατών-μελών

Αύριο το πρωί, η ΕΚΤ μπορεί να ανακοινώσει ότι, από τούδε και στο εξής, κάθε φορά που “ωριμάζει” ένα ομόλογο κράτους-μέλους, η ΕΚΤ θα αποπληρώνει ένα ποσοστό του ποσού που αντιστοιχεί στο ποσοστό του χρέους της χώρας που είναι “νόμιμο” κατά Μάαστριχτ. Π.χ. στην περίπτωση μιας χώρας όπως η Ισπανία με ποσοστό χρέους 90% του ΑΕΠ (αντί για το κατά Μάαστριχτ επιτρεπτό 60% του ΑΕΠ), η ΕΚΤ θα αποπληρώνει η ίδια τα 2/3 όλων των ομολόγων του ισπανικού κράτους την στιγμή που ωριμάζουν.

Και που θα βρίσκει η ΕΚΤ τα χρήματα για αυτές τις αποπληρωμές; Θα τα τυπώνει; Όχι. Θα τα δανείζετε εκδίδοντας η ίδια δικά της 10ετή ή και 30ετή ακόμα ομόλογα (ECB-bonds). Και πως θα αποπληρώνονται αυτά τα ομόλογα της ΕΚΤ; Την ίδια ακριβώς στιγμή της έκδοσής τους η ΕΚΤ θα ανοίγει χρεωστικό λογαριασμό για την Ισπανία όπου το ισπανικό κράτος θα δεσμευθεί ότι, σε βάθος χρόνου, θα καταβάλει το κόστος εξυπηρέτησης των ομολόγων της ΕΚΤ με επιτόκιο όμως εκείνο που εξασφάλισε η ΕΚΤ το οποίο προβλέπεται κάτω του 2% (υπό τις σημερινές συνθήκες) εφόσον οι αγοραστές των ομολόγων της ΕΚΤ έχουν πειστεί ότι η ΕΚΤ δεν θα έχει πρόβλημα αποπληρωμής τους.

Και γιατί να πειστούν οι επενδυτές ότι η ΕΚΤ δεν θα έχει πρόβλημα να τα αποπληρώσει (δεδομένου μάλιστα ότι δεν της επιτρέπεται να “τυπώσει” χρήμα για να προβεί σε αυτές τις αποπληρωμές); Δύο είναι οι λόγοι. Πρώτον, επειδή ο χρεωστικός λογαριασμός του κράτους-μέλους θα έχει την ίδια προτεραιότητα αποπληρωμής που έχουν και τα δάνεια του ΔΝΤ (super-seniority). Δηλαδή το κράτος-μέλος, πχ. η Ισπανία, δεσμεύεται πως, και να έχει στο μέλλον (σε 10 ή 20 χρόνια, όταν δηλαδή πρέπει να αποπληρώσει εκ μέρους της ΕΚΤ το ομόλογο που εξέδωσε τώρα η ΕΚΤ για πάρτη της) δυσκολίες εξυπηρέτησης του χρέους, τα χρήματα που πρέπει να βάλει στον χρεωστικό λογαριασμό της ΕΚΤ έχουν προτεραιότητα σε σχέση με όλα τα άλλα δάνεια. Δεύτερον, και πιο σημαντικό, προβλέπουμε την εξής εγγύηση για τα ομόλογα της ΕΚΤ: Κατά την έκδοσή τους, το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ESM-EFSF) θα ασφαλίζει αυτά τα ομόλογα στην περίπτωση που το εν λόγω κράτος-μέλος αδυνατεί να τα αποπληρώσει (και παρά την προτεραιότητα που θα έχει δεσμευτεί να τους δώσει). Καθώς πλέον το ESM-EFSF δεν θα έχει λόγο να δανείζει κράτη-μέλη (παρά μόνο να προβαίνει στην ανταποδοτική επανακεφαλαιοποιήση των τραπεζών – βλ. Πολιτική 1 πιο πάνω), θα έχει την οικονομική δυνατότητα να παρέχει αυτού του είδους την ασφαλιστική εγγύηση στα ομόλογα της ΕΚΤ. Έτσι, τα ομόλογα αυτά αποκτούν το απόλυτο κύρος στην αγορά που εξασφαλίζει χαμηλότατα επιτόκια τα οποία, με την σειρά τους, εγγυώνται ότι τα κράτη-μέλη δεν θα έχουν πρόβλημα επαναχρηματοδότησης τουλάχιστον του κατά Μάαστριχτ νόμιμου χρέους (σημ. το γεγονός ότι το υπόλοιπο χρέος πρέπει να το εξυπηρετούν μόνα τους αποτελεί, αν θέλετε, ενίσχυση της εφαρμοσιμότητας των κανόνων του Μάαστριχτ).

Έχοντας μειώσει κατά τουλάχιστον 25% με 30% το βουνό τόκων που πρέπει να καταβάλει η ευρωζώνη για την εξυπηρέτηση του συνολικού χρέους της τα επόμενα 20 χρόνια, η ανακοίνωση της Πολιτικής 2 ουσιαστικά εξαφανίζει την κρίση χρέους.

Πολιτική 3: Αντιμετώπιση της κρίσης επενδύσεων και ισοζυγίου πληρωμών εντός της ευρωζώνης

Η Ευρώπη έχει άμεση ανάγκη (α) αυξημένων συνολικών επενδύσεων και (β) ανακατανομής των επενδυτικών ροών υπέρ των ελλειμματικών περιφερειών (που καλούνται να παράξουν μεγαλύτερα εισοδήματα ώστε αποπληρώσουν τα βουνά χρεών τους). Και οι δύο στόχοι είναι εφικτοί μέσω ενός προγράμματος τύπου Ευρωπαϊκού New Deal στο οποίο θα συμμετέχουν η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (European Investment Bank – EIB), το Ευρωπαϊκό Ταμείο Επενδύσεων (European Investment Fund – EIF) και η ΕΚΤ: Η EIB θα εστιάζει στα μεγάλα έργα (με έμφαση στην πράσινη ενέργεια), το EIF στην χρηματοδότηση μικρομεσαίων επιχειρήσεων και start-ups (με έμφαση στις νέες τεχνολογίες) ενώ η ΕΚΤ θα συνεισφέρει στην χρηματοδότηση και των δύο ως εξής: Σήμερα, τα επενδυτικά προγράμματα των EIB-EIF χρηματοδοτούνται κατά 50% από εκδόσεις ομολόγων από την ΕΙΒ και 50% από τα κράτη-μέλη. Προτείνουμε το 50% των κρατών-μελών (τα οποία, λόγω της Κρίσης, δεν μπορούν να ανταποκριθούν) να καλύπτεται από επί πλέον εκδόσεις ομολόγων της ΕΚΤ τα οποία θα χρεώνονται στους χρεωστικούς λογαριασμούς των κρατών-μελών (βλ. την σχετική πρόβλεψη στην Πρόταση 2) και θα αποπληρώνονται απ’ ευθείας από τα έσοδα που θα προκύψουν από τις επενδύσεις αυτές (ακριβώς όπως γίνεται με τα ομόλογα της ΕΙΒ).

Έτσι ώστε να επιτευχθεί ο διπλός στόχος της αύξησης των συνολικών επενδύσεων στην ευρωζώνη και της εξισορρόπησης του ισοζυγίου πληρωμών μεταξύ των κρατών-μελών, προτείνουμε το εξής απλό: Το συνολικό ποσό των επενδύσεων (και, συνεπώς, το σύνολο των εκδόσεων ομολόγων των ΕΙΒ και ΕΚΤ στο πλαίσιο αυτής της πολιτικής) να είναι αντιστρόφως ανάλογο της συρρίκνωσης της οικονομικής δραστηριότητας στην ευρωζώνη και, όσον αφορά τις ροές επενδυτικών κεφαλαίων σε κάθε περιφέρεια της ευρωζώνης, οι ροές αυτές να είναι αντιστρόφως ανάλογες των ελλειμμάτων των εμπορικών ισοζυγίων της κάθε περιφέρειας. Με αυτό τον τρόπο αναχαιτίζεται η συνολική ύφεση και επέρχεται σύγκλιση στον τομέα της ανταγωνιστικότητας στο εσωτερικό της ευρωζώνης.

Επίλογος

Τρεις κρίσεις ταλανίζουν την Ευρώπη (τράπεζες, χρέος, επενδύσεις), τρεις πολιτικές προτείνουμε για τη αντιμετώπισή τους. Τρεις πολιτικές που δεν απαιτούν νέους θεσμούς, παρά μόνο την ορθολογική χρήση και μεταρρύθμιση των υπαρχόντων θεσμών. Που δεν απαιτούν καμία αλλαγή Συνθηκών (τις οποίες δεν προλαβαίνουμε να αλλάξουμε έτσι κι αλλιώς). Που δεν ζητούν από την Γερμανία (και τις υπόλοιπες πλεονασματικές χώρες) να αγοράζουν, να πληρώνουν ή να εγγυώνται τα χρέη των υπόλοιπων. Που δεν μειώνουν την πίεση σε χώρες όπως η δική μας να βάλουν τάξη στα του οίκου τους.

Ξέρω εξ ιδίας πείρας ότι μια τέτοια πρόταση, όταν παρουσιάζεται σε γερμανικό κοινό, τυγχάνει θετικής και ελπιδοφόρας ανταπόκρισης. Αν μάλιστα την παρουσίαζε ένας νεοεκλεγμένος ηγέτης (ο κος Hollande, πχ. ή ακόμα και ο νέος δικός μας πρωθυπουργός) θα δινόταν στη Ευρώπη μια πραγματική ευκαιρία να σταματήσει να κατασπαράζει τις σάρκες της.

ΥΓ. Για περισσότερα επί τη Πρότασης 3.0 (στα αγγλικά) εδώ: “The Modest Proposal for Overcoming the Eurozone Crisis, Version 3.0

Το βιβλίο του Γιάνη Βαρουφάκη “Κρίσης λεξιλόγιο” κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ποταμός.


Η πρόταση 4.0

(Αναδημοσίευση από: Protagon, “Η πρόταση 4.0”, Γιάνης Βαρουφάκης, 18 Νοεμβρίου 2013, 00:10)

Η πρότασή μας για την αντιμετώπιση της κρίσης του ευρώ, εξελίσσεται. Έχει αποκτήσει άλλον έναν συν-συγγραφέα, τον συνάδελφο και φίλο James K. Galbraith. Καθώς κι έναν πρόλογο από τον τέως πρωθυπουργό της Γαλλίας, Michel Rocard. Διαβάστε την.

Τρία χρόνια πέρασαν από την πρώτη εμφάνιση της πρότασής μας για το πώς είναι δυνατόν να επιλυθεί η Κρίση του Ευρώ εδώ στο protagon – υπό τον σύντομο τίτλο “Πρόταση” στα ελληνικά και “Modest Proposal for Resolving the Euro Crisis” στα αγγλικά (δηλ. “Μια Μετριοπαθής Πρόταση για την Επίλυση της Κρίσης του Ευρώ”). Από τότε έχει προσαρμοστεί αρκετές φορές (βλ. πχ. 2.0 εδώ, 3.0 εδώ) καθώς η Κρίση εξελισσόταν και, σε αυτήν την έκδοση, έχει αποκτήσει άλλον έναν συν-συγγραφέα, τον συνάδελφο και φίλο James K. Galbraith. Καθώς κι έναν πρόλογο από τον τ. Πρωθυπουργό της Γαλλίας, Michel Rocard.

Όσοι αναγνώστες έχουν πειστεί από τον κ. Olli Rehn και τη λοιπή ευρωπαϊκή ηγεσία ότι η Κρίση του Ευρώ υπερνικήθηκε, και ότι η Ευρώπη βρίσκεται στον σωστό δρόμο, προφανώς πρέπει να σταματήσετε την ανάγνωση εδώ. Η Πρόταση 4.0 έχει γραφτεί για όσους εξ υμών συμφωνείτε μαζί μας ότι η Κρίση καλά κρατεί, εξελίσσεται, και απειλεί όλο και περισσότερο τα θεμέλια όχι μόνο της Ευρωζώνης αλλά της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο σύνολό της (όπως επιχειρηματολογούσα στο προηγούμενο άρθρο μου).

Πριν παρουσιάσουμε επιλεκτικά και εν συντομία το συνολικό σκεπτικό της “μετριοπαθούς” Πρότασης 4.0 (βλ. εδώ για ολόκληρο το κείμενο στα αγγλικά), θα ξεκινήσουμε με τον Πρόλογο του Michel Rocard.

ΠΡΟΛΟΓΟΣ

του Michel Rocard, τ. Πρωθυπουργού της Γαλλικής Δημοκρατίας

Μια Μετριοπαθής Πρόταση Επίλυσης της Κρίσης του Ευρώ. Αγαπώ αυτόν τον τίτλο! Και μου αρέσει ότι η Πρόταση 4.0, όπως την αποκαλούν οι συγγραφείς της εν συντομία, είναι πραγματικά μετριοπαθής καθώς η εφαρμογή της δεν απαιτεί καμία αλλαγή των Συνθηκών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Είναι μετριοπαθής και για έναν ακόμη λόγο: Δεν περικόπτει την εθνική ανεξαρτησία των κρατών-μελών και δεν απαιτεί θυσίες από μεγάλα έθνη, ιδίως της Γερμανίας. Τέλος, η μετριοπάθεια της πρότασης κάνει την εμφάνισή της στις έξυπνες ρυθμίσεις στον τομέα των δημόσιων χρηματο-οικονομικών ζητημάτων που αποτελούν αποτελεσματικές λύσεις χωρίς καμία αμφισβήτηση συμφωνημένων, αλλά -συχνά αντικρουόμενων- αρχών.

Το ότι η Πρόταση 4.0 είναι μετριοπαθής δεν σημαίνει πως μπορούσε να διαμορφωθεί με μετριοπαθείς στόχους ή μέτρια οξυδέρκεια. Πράγματι, η οξυδέρκεια που τη διακρίνει είναι σημαντική και ο τελικός της στόχος φιλόδοξος. Μόνο και μόνο η “επίλυση της Κρίσης του Ευρώ”, την οποία οι συγγραφείς θέτουν ως στόχο, αποτελεί μεγάλη και σημαντική φιλοδοξία. Η Κρίση του Ευρώ συνεχίζεται, και θα συνεχίζεται, και απειλεί όχι απλά ένα νομισματικό σύστημα, ή ένα νόμισμα, αλλά τις συλλογικές προσπάθειες των ευρωπαϊκών λαών δεκαοκτώ χωρών – τις φιλοδοξίες του Ευρωπαϊκού πολιτισμού που αποτελούν την κορύφωση ιστορικών δυνάμεων. Δεν πρέπει να έχουμε αμφιβολία πως το διακύβευμα έχει παγκόσμιες γεωπολιτικές διαστάσεις.

Η οξυδέρκεια είναι η ύψιστη μορφή της φιλοδοξίας. Συνδυάζοντας γνώση και επίγνωση στους τομείς της μακροοικονομίας, των χρηματοοικονομικών, του Ευρωπαϊκού Δημοσιονομικού Δικαίου, η Πρόταση 4.0 παρουσιάζει τέσσερεις πολιτικές που κινούνται εντός των ορίων των Συνθηκών της Ένωσης – Συνθηκών οι οποίες αντανακλούν, μην το ξεχνάμε, την έλλειψη εμπιστοσύνης μεταξύ των κρατών που τις υπέγραψαν καθώς και μεταξύ των κρατών και των κοινών θεσμών που αυτά αποφάσισαν να δημιουργήσουν. Σεβόμενη αυτούς τους ασφυκτικούς περιορισμούς, και λαμβάνοντας υπ’ όψη τα μαθήματα που έχουν να μας διδάξουν δεκαετίες εμπειρίας της ευρωπαϊκής νομισματικής διακυβέρνησης, η Πρόταση 4.0 οδηγεί στο χαρμόσυνο συμπέρασμα: Ναι, υπάρχει λύση!

Αφήνω στον αναγνώστη τη χαρά της έκπληξης και της ανακάλυψης. Το μόνο που θα προσθέσω είναι ότι μελέτησα προσεκτικά την Πρόταση 4.0. Και δεν βρίσκω κανέναν λόγο που να δημιουργεί αμφιβολία ότι μπορεί να εφαρμοστεί. Αν μια τέτοια λύση δεν εφαρμοστεί, η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια δραματική, φθίνουσα πορεία. Αυτό ας το σκεφτούν προσεκτικά οι κυβερνήσεις που εξετάζουν την Μετριοπαθή Πρόταση 4.0. Το αντίτιμο μιας αρνητικής στάσης θα είναι η απώλεια της ευκαιρίας να αποφύγουμε τα επικίνδυνα Μαλθουσιανά ταμπού που απειλούν να μας καταδικάσουν.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Η ευρωζώνη δοκιμάζεται υπό το βάρος τεσσάρων κρίσεων οι οποίες εξελίσσονται: (α) στα κατακερματισμένα τραπεζικά συστήματα, (β) στην διαχείριση του δημόσιου χρέους, (γ) στον πεδίο των ισχνών επενδύσεων (ιδιαίτερα στην Περιφέρεια) που επιδεινώνουν τις εσωτερικές ανισορροπίες, και (δ) στον ανθρωπιστικό τομέα όπου η φτώχεια, η πείνα και η ανασφάλεια τροφοδοτούν ανεξέλεγκτες απειλές για τη δημοκρατία.

Για πέντε χρόνια τώρα κάθε μία από τις αντιδράσεις της ευρωπαϊκής ηγεσίας στα συμπτώματα της Κρίσης αποδείχθηκε εσφαλμένη και οδήγησε στην περαιτέρω τροφοδότησή της. Ακόμα και κινήσεις που κατάφεραν να ρίξουν λάδι στα φουρτουνιασμένα ύδατα καταλήγουν να μεγεθύνουν τα βαθύτερα προβλήματα εγγυώμενες έτσι μεγαλύτερες μελλοντικές φουρτούνες. Ο λόγος βέβαια είναι ότι τα αίτια της Κρίσης, οι δομικές αδυναμίες και ανεπάρκειες της Ευρωζώνης, δεν αντιμετωπίστηκαν ποτέ. Και δεν αντιμετωπίστηκαν επειδή η ευρωπαϊκή ηγεσία αρνείται πεισματικά ότι η Κρίση είναι συστημική, σε αντιδιαστολή με μια κρίση χρέους που προέκυψε λόγω του αλόγιστου δανεισμού κάποιων κρατών-μελών της Ευρωζώνης. Κι όταν, το καλοκαίρι του 2012, ήταν αδύνατον πλέον να συγκαλυφθεί η αρχιτεκτονική ανεπάρκεια του κοινού νομίσματος, η Ευρώπη ενεπλάκη σε ένα αποπροσανατολιστικό δίλημμα: στην επιλογή μεταξύ (α) της σημερινής Μη Λύσης (δηλαδή της συνέχισης των πολιτικών λιτότητας ενόσω αναπαράγεται ο θανάσιμος εναγκαλισμός πτωχευμένων τραπεζών, πτωχευμένων κυβερνήσεων και καχεκτικών ιδιωτικών τομέων) και (β) απελπισμένων προτάσεων προς ομοσπονδοποίηση (οι οποίες, στο σημερινό ευρωπαϊκό στερέωμα, στερούνται της πολιτικής δυναμικής και πανευρωπαϊκής ομόνοιας που απαιτείται για την εφαρμογή τους).

Υπάρχει εναλλακτική πέραν αυτών των αδιέξοδων πολιτικών (α) και (β); Θεωρούμε πως, ναι, υπάρχει και αποτελείται από τέσσερις προτάσεις πολιτικής που αντιμετωπίζουν τις τέσσερις κρίσεις (τράπεζες, χρέος, επενδύσεις, ελάχιστο δίχτυ προστασίας) δίνοντας νέους ρόλους σε υπάρχοντες ευρωπαϊκούς θεσμούς χωρίς να απαιτούν καμία αλλαγή στις ισχύουσες Συνθήκες (καθώς αρκούν συμφωνίες σε επίπεδο Ευρωπαϊκών Συνόδων και δια-κυβερνητικών συνεργασιών)

Πολιτική 1 – Βήμα-προς-βήμα ενοποίηση τραπεζικών συστημάτων

Όλοι αναγνωρίζουν ότι κοινό νόμισμα χωρίς τραπεζική ενοποίηση δεν νοείται και, το χειρότερο, ότι υπονομεύει τη νομισματική ένωση “θεσμοθετώντας” τον θανάσιμο εναγκαλισμό πτωχευμένων εθνικών τραπεζικών συστημάτων και πτωχευμένων κρατών-μελών. Η τραπεζική ενοποίηση που ανακοινώνεται θεωρητικά ώστε να… μην εφαρμοστεί στην πράξη χωλαίνει για δύο λόγους:

Πρώτον, επειδή η Γερμανία φοβάται, και με το δίκιο της, πως αν ανακοινωθεί μια πραγματική τραπεζική ενοποίηση τότε οι τράπεζες της Περιφέρειας θα αποκαλύψουν τα πραγματικά στοιχεία για τις μαύρες τρύπες τους, και ο Γερμανός φορολογούμενος θα πρέπει να τις καλύψει με τουλάχιστον μισό τρισεκατομμύριο ευρώ.

Δεύτερον, επειδή τράπεζες-κολοσσοί όπως η Deutsche Bank δεν θέλουν την ενοποίηση καθώς προτιμούν να τους “επιτηρούν” οι εγχώριες “ρυθμιστικές αρχές” παρά η ΕΚΤ. Κανονικά η ευρωπαϊκή ηγεσία θα έπρεπε να επιβάλει την τραπεζική ενοποίηση και σε αυτές τις τράπεζες-κολοσσούς. Αντ’ αυτού, οι πολιτικοί εκφραστές αυτών των συμφερόντων επιχειρηματολογούν πως η τραπεζική ενοποίηση 6.000 τραπεζών είναι πολύ δύσκολο πράγμα να γίνει, πως εγείρει συνταγματικά προβλήματα, και άλλες τέτοιες υπεκφυγές.

Για να υπερκεραστούν αυτές οι αντιδράσεις, προτείνουμε το εξής: Τράπεζες οι οποίες ανακεφαλαιώνονται από χρήματα του Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, ESM, εκπίπτουν της επιτήρησης των εθνικών αρχών, και εντάσσονται άμεσα σε ευρωπαϊκό καθεστώς διαχείρισης υπό την ΕΚΤ και τον ESM. Με την έγκριση κεφαλαίων ανακεφαλαιοποίησης, προ της εκταμίευσης, διορίζονται νέα διοικητικά συμβούλια από την ΕΚΤ, οι μετοχές αποδίδονται ως περιουσιακά στοιχεία στον ESM, και ξεκινά, από την ΕΚΤ, διαδικασία ελέγχου η οποία καταλήγει σε νέα επιχειρηματικά πλάνα με σκοπό τη δημοπρασία των μετοχών αυτών εντός διετίας. Παράλληλα, βέβαια, το δίδυμο ΕΚΤ-ESM εγγυάται τις καταθέσεις αυτών των τραπεζών (όχι όμως και τους ομολογιούχους που δάνεισαν στις εν λόγω τράπεζες) ενώ τα χρήματα της ανακεφαλαιοποίησης δεν προσμετρούνται στο δημόσιο χρέος της χώρας.

Με αυτό τον τρόπο, η ευρωπαϊκή τραπεζική ενοποίηση γίνεται αργά, ξεκινώντας από τις τράπεζες που λαμβάνουν κεφάλαια από τον Ευρωπαίο φορολογούμενο. Τράπεζες όπως η Deutsche Bank δεν εντάσσονται παρά μόνον αν χρειαστούν κεφαλαιακή στήριξη από τον ESM. Σιγά-σιγά, η ΕΚΤ και ο ESM “μαθαίνουν” πώς να επιτηρούν και να διαχειρίζονται τράπεζες σε πανευρωπαϊκή κλίμακα και, έτσι, κάποια στιγμή, όταν στο Βερολίνο και στο Παρίσι είναι πραγματικά έτοιμοι, η ευρωπαϊκή τραπεζική ενοποίηση μπορεί να ολοκληρωθεί. Έως τότε, έχει σταματήσει ο άνωθεν αναφερόμενος θανάσιμος εναγκαλισμός στις χώρες της Περιφέρειας, με αποτέλεσμα την ουσιαστική ανάκαμψη της.

Για περισσότερα επί της Πρότασης 1 βλ. εδώ.

Πολιτική 2 – Διαμεσολάβηση ΕΚΤ για την κεντρική διαχείριση του κατά Μάαστριχτ νόμιμου χρέους μέσω έκδοσης ομολογών από την ΕΚΤ (ECB-bonds)

Με το ανενεργό μεν αλλά (έως τώρα) αποτελεσματικό δε πρόγραμμα ΟΜΤ του Προέδρου της ΕΚΤ κ. Mario Draghi έσπασε, εκ των πραγμάτων, ένα ταμπού: Η ΕΚΤ έχει αναλάβει πλέον διαμεσολαβητικό ρόλο μεταξύ των αγορών ομολόγων και των κρατών-μελών της Ευρωζώνης. Αυτός είναι ο λόγος που η Ιρλανδία δεν θα χρειαστεί χρήματα από τον ESM στο επόμενο χρονικό διάστημα. Αν και η ιρλανδική κυβέρνηση παραμένει πτωχευμένη, και δεν θα μπορούσε ποτέ να σταθεί μόνη της στις αγορές ομολόγων, το δίχτυ προστασίας που της παρέχει το ΟΜΤ της ΕΚΤ της δίνει τη δυνατότητα να αντλεί δάνεια από τις αγορές. Η ΕΚΤ παίζει με άλλα λόγια ρόλο διαμεσολαβητή μεταξύ των αγορών ομολόγων και της κυβέρνησης του Δουβλίνου.

Το πρόβλημα με το ΟΜΤ είναι ότι βασίζεται σε μια μη πιστευτή απειλή της ΕΚΤ προς τις αγορές ομολόγων (καθώς η Γερμανία δεν θα επιτρέψει, πραγματικά, την άνευ ορίων αγορά ομολόγων εκ μέρους της ΕΚΤ) και, ως αποτέλεσμα, η Ευρωζώνη δεν μπορεί να βασιστεί πάνω του. Επί πλέον, δεν καταφέρνει να μειώσει όσο θα έπρεπε το κόστος αναχρηματοδότησης των δημοσίων χρεών σε βαθμό που να αντιμετωπίζει πραγματικά την κρίση χρέους.

Προτείνουμε το εξής πρόγραμμα διαμεσολάβησης στο οποίο μπορεί να συμμετάσχει, με μια απλή δήλωση, όποιο κράτος-μέλος το επιθυμεί: Η ΕΚΤ εξυπηρετεί τα ομόλογα του κράτους-μέλους κάθε φορά που ωριμάζουν αποπληρώνοντας ένα ποσοστό του που αντιστοιχεί στο ποσοστό του χρέους της χώρας που είναι “νόμιμο” κατά Μάαστριχτ. Πχ. στην περίπτωση μιας χώρας όπως η Ισπανία με ποσοστό χρέους 90% του ΑΕΠ (αντί για το κατά Μάαστριχτ επιτρεπτό 60% του ΑΕΠ), η ΕΚΤ θα αποπληρώνει η ίδια τα 2/3 όλων των ομολόγων του ισπανικού κράτους την στιγμή που ωριμάζουν. Παράλληλα, η ΕΚΤ θα ανοίγει χρεωστικό λογαριασμό για το εν λόγω κράτος-μέλος (πχ. την Ισπανία) με το κράτος-μέλος να δεσμεύεται ότι, σε βάθος χρόνου, θα καταβάλει το κόστος εξυπηρέτησης των ομολόγων της ΕΚΤ που εκδόθηκαν υπέρ του, καταβάλλοντας το επιτόκιο που εξασφάλισε η ΕΚΤ (κάτω του 2% υπό τις σημερινές συνθήκες).

Για να είναι σίγουρη η ΕΚΤ ότι τα χρήματα αυτά θα καταβληθούν από τα κράτη-μέλη στους χρεωστικούς λογαριασμούς τους, το κάθε συμμετέχον κράτος-μέλος θα πρέπει να δεσμευτεί, νομικά, ότι θα δίνει την ίδια προτεραιότητα αποπληρωμής προς την ΕΚΤ που δίνει και στα δάνεια του ΔΝΤ (super-seniority). Επί πλέον, προτείνουμε το Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, ο ESM,να ασφαλίζει τα ομόλογα της ΕΚΤ στην περίπτωση που κάποιο κράτος-μέλος αδυνατεί να τα αποπληρώσει (και παρά την προτεραιότητα που θα έχει δεσμευτεί να τους δώσει).

Με αυτή την πολιτική μειώνεται κατά τουλάχιστον 40% το σύνολο των τοκοχρεολυσίων των κρατών-μελών της Περιφέρειας, θέτοντας ουσιαστικό τέλος στην κρίση χρέους και χωρίς η ΕΚΤ να έχει τυπώσει ούτε ένα ευρώ ή η Γερμανία να έχει εγγυηθεί ένα ευρώ υπέρ πχ. της Ισπανίας ή της Ελλάδας.

Για περισσότερα επί της Πρότασης 2 βλ. εδώ.

Πολιτική 3 – Πανευρωπαϊκό επενδυτικό πρόγραμμα – ένα Ευρωπαϊκό New Deal

Η Ευρώπη διαθέτει δύο θεσμούς που δύνανται να εκπονήσουν και να διαχειριστούν πανευρωπαϊκό πρόγραμμα επενδύσεων που να αντιστοιχεί μ’ ένα Ευρωπαϊκό Πρόγραμμα Ανάκαμψης – ένα Ευρωπαϊκό New Deal. Είναι η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων (EIB) και το Ευρωπαϊκό Επενδυτικό Ταμείο (EIF). Ένα Ευρωπαϊκό New Deal απαιτεί επενδύσεις που να ανέρχονται μεταξύ του 8% και 10% του ευρωζωνικού ΑΕΠ. Κάτι τέτοιο σήμερα το δίδυμο EIB-EIF δεν μπορεί να το υλοποιήσει για έναν απλό λόγο: Σήμερα, τα επενδυτικά προγράμματα των EIB-EIF χρηματοδοτούνται κατά 50% από εκδόσεις ομολόγων από την ΕΙΒ και 50% από τα κράτη-μέλη (δημόσιο και ιδιώτες). Τα κράτη-μέλη απλά δεν έχουν τους πόρους για να καλύψουν τη συμμετοχή τους σε ένα τόσο φιλόδοξο επενδυτικό πρόγραμμα. Από την άλλη, η EIB και το EIF δεν μπορούν να καλύψουν το 100% ενός τόσο μεγάλου προγράμματος γιατί, αν το προσπαθήσουν, θα μειωθεί η πιστοληπτική τους ικανότητα (από τους γνωστούς οίκους αξιολόγησης). Προτείνουμε το 50% των κρατών-μελών (τα οποία, λόγω της Κρίσης, δεν μπορούν να ανταποκριθούν) να καλύπτεται από επί πλέον εκδόσεις ομολόγων της ΕΚΤ τα οποία θα χρεώνονται στους χρεωστικούς λογαριασμούς των κρατών-μελών (βλ. την σχετική πρόβλεψη στην Πρόταση 2), θα αποπληρώνονται απ’ ευθείας από τα έσοδα που θα προκύψουν από τις επενδύσεις αυτές (ακριβώς όπως γίνεται με τα ομόλογα της ΕΙΒ), και δεν θα προσμετρώνται στο εθνικό χρέος των κρατών-μελών στα οποία επιτελούνται οι επενδύσεις.

Για περισσότερα επί της Πρότασης 3 βλ. εδώ.

Πολιτική 4 – Ελάχιστα μέτρα κατά της φτώχειας

Κάθε χρόνο, δισεκατομμύρια ευρώ συσσωρεύονται εντός του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών (πχ. λογαριασμός Target2) υπό την μορφή λογιστικών τόκων κεντρικών τραπεζών ελλειμματικών κρατών-μελών προς άλλες κεντρικές τράπεζες πλεονασματικών κρατών-μελών. Αυτά τα ποσά δεν προκύπτουν από φόρους ή άλλες μορφές κρατικών εσόδων αλλά αποτελούν απόρροια της σχεδίασης του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών και αντανακλούν τις εσωτερικές ασυμμετρίες και αντιφάσεις της Ευρωζώνης. Υπό αυτή την έννοια, οι κεντρικές τράπεζες των πλεονασματικών κρατών-μελών εισπράττουν μεγάλα ποσά από εκείνες των ελλειμματικών κρατών-μελών όχι λόγω κάποιων υπηρεσιών που τους προσφέρουν αλλά μόνο και μόνο λόγω της κρίσης που μαστίζει την Περιφέρεια. Πρόκειται για ποσά πέραν εκείνων που κερδίζουν οι ιδιωτικές τράπεζες των πλεονασματικών, λόγω της φυγής (προς αυτές) κεφαλαίων από την Περιφέρεια.

Προτείνουμε αυτά τα λογιστικά κέρδη των κεντρικών τραπεζών των πλεονασματικών χωρών να χρηματοδοτούν (με τη σύμφωνη γνώμη του Eurogroup) ένα πρόγραμμα διατροφικής επάρκειας σε ολόκληρη την Ευρωζώνη το οποίο να βασίζεται στο αμερικανικό σύστημα food stamps (κουπονιών σίτισης) που έχει συνεισφέρει αποτελεσματικά στην καταπολέμηση της φτώχειας στην Αμερική.

Για περισσότερα επί της Πρότασης 4 βλ. εδώ.

Επίλογος

Τέσσερις κρίσεις, τέσσερις πολιτικές αντιμετώπισής τους, κάθε μία εκ των οποίων βασίζεται σε νέες ενέργειες υπαρχόντων ευρωπαϊκών θεσμών – ενέργειες που σε καμία περίπτωση δεν απαιτούν αλλαγές Συνθηκών και οι οποίες απλά συναποφασίζονται στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο μετά από απόφαση του Eurogroup.

Τέσσερις πολιτικές που δεν θα κοστίσουν στον Γερμανό, Ολλανδό, Αυστριακό ή Φινλανδό φορολογούμενο ούτε ένα ευρώ, που δεν απαιτούν κανένα Κεϋνσιανό μέτρο επεκτατικής δημοσιονομικής πολιτικής, και που δεν ζητούν από την ΕΚΤ να τυπώσει ούτε ένα ευρώ.

Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί που μπορούν να εφαρμόσουν αυτές τις τέσσερις θεραπευτικές πολιτικές είναι σε θέση να το πράξουν αύριο.

Η αποτελεσματικότητά τους είναι αναμφισβήτητη, τουλάχιστον σε σύγκριση με τις αδιέξοδες πολιτικές που εφαρμόζονται σήμερα.

Το μόνο που λείπει είναι η πολιτική βούληση να τεθεί μια τέτοια πρόταση στην ημερήσια διάταξη.

Είναι ευθύνη όλων μας να ασκηθεί η πίεση εκείνη που θα δημιουργήσει την απαιτούμενη πολιτική βούληση.


Το βιβλίο:

Μια μετριοπαθής πρόταση για την επίλυση της κρίσης του ευρώ
από τους Galbraith James K., Holland Stuart, Βαρουφάκης Γιάνης
2014
[pdf αρχείο, 96 σελίδες στα ελληνικά]

Short URL

Επιμέλεια και κατασκευή ''Η γη των πιγκουίνων''

http://creativecommons.org/images/deed/by.png

Copyleft
Το περιεχόμενο αυτής της ιστοσελίδας διατίθεται με άδεια Creative Commons